بررسى دقيق آنها بيرون از توانايى اين ناچيز است ، آنچه از شرحها كه آغازشان يكىست ، در زير آورده مىشود . با ذكر انتساب آنها .
دستكم دوبار بنام درويزه چاپ شده است .
آغاز ( چاپى ) : حمد بيحد و ثناى بيعد ، بر خداى را كه سزاوار حمد و ثناست . آغاز نسخههاى خطى آن : مليك مالك مولى . . .
و التعالى . يعنى آن خدايى كه پادشاه پادشاهان است ، و خداوند خداوندان است مر او را سزد صفت بزرگى و برترى ، پس به غير اللّه تعالى كسى ديگر را نشايد بزرگى و برترى .
مشترك 2 / 1158 ( 43 نسخه ) ؛ حاجى خليفه 2 / 1349 « قصيدهء يقول العبد » متن ، و نام چند شرح آن ، كه اين در ميان آنها نيست ؛ پاكستان مين ، فارسى 2 / 579 « شرح قصيده امالى » از درويزه ؛ بغدادى ، هديه 1 / 700 « على اوشى » ؛ نسخهها 2 / 897 « بحر اللآلى » ، همانجا 5 / 3481 و 3482 « شرح قصيدهء بدء الامالى » كه در آنجا نادرست نام درويزه و فرزندش را درهم آميخته ؛ رحمان على 59 ؛ خزينه 1 / 471 .
مرعشى - اشكورى 2 / 232 ش ( 8 ) 1038 « شرح بدء الامالى » كه نادرست كاتب نسخه را شارح دانسته ؛ نشريه 8 / 247 « بحر اللآلى » نسخهء فرهنگستان تفليس .
خضر نوشاهى ، همدرد 67 « قصيدهء امالى ، شرح » ؛ خضر نوشاهى ، آذر 60 « قصيدهء امالى ، شرح » ؛ داكا ، حبيب اللّه 1 / 253 ، همانجا 404 ؛ ديال سنگه 3 / 303 - 306 ؛ گنجبخش 3 / 90 - 1691 « قصيدهء بدء الامالى ، شرح » ( 6 نسخه : ش 3267 ، 4258 ، 4761 ، 5069 ، 2451 ، 1178 ) ، همانجا 1692 ( 8 نسخهء ديگر ش 5976 ، 5580 ، 5211 ، 2416 ، 1590 ، 1206 ، 3539 ، 4101 ، همانجا : 1693 ( 4 نسخه ش : 6089 ، 6027 ، 3112 ، 5218 ) .
نوشاهى ، كتابشناسى 3 / 19 .
شرح قصيدهء امالى .
متن از همان اوشى فراغانهاى ( - بالا ) . گزارش از محمد اويسى .
آغاز : بدء ، آغاز كردن را گويند ، و امالى جمع املاء است ، و آن كردن را گويند . و مراد از آن توحيد ، علم توحيد است و علم ايمان را نيز گويند .
خضر نوشاهى ، گنجينهء شوق 65 .
شرح قصيدهء امالى :
معالى فى شرح الامالى .
متن از همان اوشى ( - بالا ) . گزارش آن به نام « معالى فى شرح الامالى » از محمد عمر فرزند محمد ابراهيم ( چمكنى ، پيشاورى ) محمدى مشرب كه از جهت نسب . مشهور به افغان است .
و مادرش از نسب به سيد محمد گيسودراز مىرسد ( ص 28 - 29 ) ، و نام كتاب در ص 30 در هامش به خامهء نويسنده و نيز در انجامه است . در ديباچه از سال 1157 ق / 1744 م بگونهء سال آغاز كار ياد مىكند . و شرح مىدهد كه نخست