براى نمونه : مليك مالك . . . خداى ما خداوند قديم است . صفاتش كامل و مثلش عديم است . . .
صفات اللّه ليست عين ذات . . . صفات حق نباشد عين ذاتش - نه غير ذات او باشد صفاتش .
و يكى از وجوه اشتراك اين دو شرح اين است كه در شرح بيت « يقول العبد فى بدء الامالى » آمده است : « مىگويد اين بنده كه مصنف اين كتاب است ، محمد اويسى . . . » . نخست اينكه نام وى « محمد است » نه « على » دوم اينكه برخى از فهرستنگاران ، اين شرح ناشناخته را ، كه با اين بيت آغاز مىشود ، شرح محمد اويسى نوشتهاند ، درحاليكه در هر دو تحرير اين واژه آمده است .
اين نشانيها از نسخههاى گنجبخش است . و وجه اشتراك در نسخههاى زير نسبت دادن فهرستنويسان ما ، شرح را به ما محمد اويسى ، و شروع شرح با بيت « يقول العبد » مىباشد .
آغاز : يقول العبد فى الامالى . . . كالآلى . يعنى مىگويد بنده كه مصنف اين كتاب ( قصيده ) است ، كه نام او محمد ( ! ) اويسىست ، در آغاز بيان خويش .
مشترك 2 / 1162 ( 10 نسخه ) .
بشير حسين ، شيرانى 2 / 231 « شرح امالى » ؛ گنج 3 / 1693 ش
4682
292 .
شرح قصيدهء امالى :
خلاصة اللآلى . متن همان ، ( - بالا ) . شرح از ناشناس ، كه در ديباچه مىگويد اين قصيده را پيش از اين به نام « فوايد اللآلى » شرح كرده بودم . نك . پيش از اينكه آخوند درويزه شرح نخستين خود را « بحر اللآلى » خوانده است .
آغاز : بعد از حمد و سپاس خداوندى كه بواطن اهل سنت و جماعت را به نور ايمان روشن و گردانيد . . . نموده مىآيد كه چون قبل از اين شرح قصيدهء امالى كه مسمى به « فوايد اللآلى » در شرح قصيدهء امالى تحرير نموده بودم .
مشترك 2 / 1164 ( 1 نسخه ) ، فيصلآباد ، نوشتهء 26 ع 2 / 1252 ق .
شرح قصيده در مناقب حضرت على ( ع ) .
گزارش از ناشناسى از سدهء 10 ق به آن سو . سراينده نيز ناشناخته . آغاز افتاده ، آغاز ابيات آن در نسخه :
ذات پاكت مظهر آثار رحمان رحيم / نور مهر مطلع انوار لطف و خاص و عام . نخست يك يا چند بيت را زير سربند « اصل » آورده است . سپس با سربند « شرح » به گزارش آن پرداخته است و پس از آوردن « آيت » يا حديثى به عربى با سربندهاى « تخصيص ، هدايت ، توجيه ، تحقيق ، تذكره » گفتهء خود را مىآورد .
مرعشى - اشكورى 19 / 368 ش 7562 نسخه از سدهء 10 ق .
شرح كافى كلينى
- صافى .
شرح مثنوى جواهر الاسلام .
از خليل