بيتها را ترجمهء لفظى خواهد كرد و سپس به شرح آن مىپردازد ، و پيش از آغاز شرح ، زندگينامهء سراينده را آورده است .
گزارشىست گسترده ، و در هشت « باب » و سربندهاى « لطيفهء عجيبه » : باب 1 - در پنج مبحث : توحيد ، صفات ، صفات فعليه ، صفات اسماء الهيه ، رؤيت ، 2 - مبحث رسل ، 3 - كرامت ولى ، فرق نبى و ولى ، 4 - احوال يزيد ، 5 - ايمان ، 6 - معدوم و جزء لا يتجزى ، 7 - سئوال و عذاب قبر و حساب ، 8 - جنت و نار ، و در پايان « تذييل » در 73 گروه مسلمانان .
وى از ياران شيخ سعدى لاهورى ( د 1087 ه / 1676 م ) است . و « جواهر الاسرار » 3 / 2221 « ظواهر » را در احوال و سخنان وى نگاشته است . و نيز از هموست در اين فهرست « خزينة الاسرار » ، عرفان .
آغاز : الحمد للّه الذى هدانا لهذا و ما كنا لنهتدى لولا ان . . .
آغاز شرح : يقول العبد فى بدء . . . يعنى صيغهء مضارع معلوم به معنى سخن مىگويد . العبد . بنده عبادت از مصنف .
مشترك 2 / 1161 « ظواهر جواهر الاسرار » را ( 1 نسخه ) اميراد خان 22 محرم 1229 ق ؛ خزينة 1 / 647 ضمن زندگينامهء سعدى لاهورى .
بشير حسين 1 / 76 « ظواهر » از همو ، در احوال و سخنان شيخ سعدى لاهورى ، كه به سال 1112 ه / 1700 م نگاشته است . و بايستى همان « جواهر الاسرار » او باشد و ( ظواهر : 1112 ه ) ماده تاريخ نگارش آن .
شرح قصيدهء امالى .
متن همان . شرح از محمود شهاب بنيانى . كه نشانى بيشترى از وى بدست نيامد .
آغاز ديباچه : سپاس و ستايش مر خداى را كه پروردگار جهانيان است و آن جهان راست . و درود نازل او بر پيغمبران . . .
آغاز شرح : بنام خداى مهربان و بسيار بخشانيده ، آغاز مىكنم تصنيف شرح قصيده را بنام خداى عز اسمه آغاز مىكنم . به اميد رحمت رحمانى محمود شهاب بنيانى .
مشترك 2 / 1162 ( 1 نسخه ) از فقيرخان ، لاهور ، نوشتهء محمد لطيف 12 ع 1 / 1250 ق .
شرح قصيدهء امالى .
متن همان . ( - بالا ) شرح از ناشناس ( محمد اويسى ، نك . پيش از اين ) . شرحى كه كهنهتر از شرح درويزه مىنمايد .
و گويا درويزه در كار خود بدان نظر داشته است .
جدايىهاى آن با شرح درويزه : 1 - درويزه بيت دوم قصيده را بر بيت يكم مقدم مىدارد ، و با « ميلك مالك . . . » آغاز مىكند ، و اين شرح از « يقول العبد . . . » ، 2 - در اين شرح ، پس از هر بيت عربى متن ، يك فارسى آن آورده شده ، كه در شرح درويزه نيامده است ، 3 - شرح درويزه سربندهاى « مسئله » دارد كه در اين شرح نيست .