كوير و بيابان فرا گرفته است ، ولى ايرانيان هنرمند در زير زمين اين ناحيهء دورافتاده و گرماخيز و آتشبيز كه سرتاسر بيابان آسمانسان آن دستخوش باد و ريگ روان است ، آب پيدا كردهاند و قناتهايى طولانى و عميق حفر كرده و شهرى چنين بزرگ پديدار ساختهاند .
خود شهر قديم است و نام آن قديم و تاريخ طولانى آن نيز قديم و براى تاريخ و جغرافياى آن و تاريخچهء جغرافيايى و جامعهشناسى آن بايد به منابع بسيار ديگرى مراجعه كنيد و ما مىپردازيم به مقصد و مقصود عمدهء خود كه تحقيق در نام آن است .
واژهشناسى :
يزد چنان كه از نام آن آشكار است از ريشهء يزت به معنى ايزد گرفته شده است ، با دقت بيشتر متوجه مىشويم كه يزد صورت جديدتر همان « يزت »
( Yazata )
اوستايى است « يزت » در زبان اوستايى به معناى فرشته و مخصوصا فرشتگان مقرب درگاه الهى است و جمع آن يزتان معادل يزدان آمده است و هردو واژه چه يزد به صورت ايزد و هم جمع آن به صورت يزدان در فارسى حاضر بر خداوند جلّ و علا اطلاق مىشود . نامواژهء يزد و ايزد در اطراف كشور فراوان است . نشان اينكه ايرانى ، يعنى بنيادگذار تمدن خاص اين مملكت . به حكم علاقه به دين و پروردگار نام ايزد و يزد را بر بسيارى از زيستگاههاى خود نهاده است ، چنان كه يزدآباد ( اصفهان ، كاشان ، سبزوار ) ، يزدان ( بيرجند ، كاشان ) ، يزدانآباد ( بجنورد ، بم ، جيرفت ، زرند ، و غيره ) ، يزدانپناه ( بم ) ، يزدجرد ( بروجرد ) ، يزدگان و يزدجان و بسيارى ديگر و به صورت ايزد همچنين در اطراف ايران امكنهء بسيارى به اين نام نامبردار مىباشند ، همچون ايزدخواست ( آباده ، شيراز ، فسا ) ، ايزدآباد ( سيرجان ، جيرفت ) و بسيارى ديگر كه ما به علت علاقه به اختصار از ذكر نامهاى بيشتر خوددارى مىكنيم .
يسنا
Yasn
يسنا با داشتن نام باشكوه ، ديه كوچكى است در دهستان رودشت از شهرستان اصفهان كه در سال 1345 اين ديه 85 نفر جمعيت داشته است « 1 » نام اين ديه در فرهنگ جغرافيايى اصفهان نيامده است . در فرهنگ آباديها و مكانهاى مذهبى كشور كه آخرين منبعى است كه براى نام ديهها و آباديهاى ايران در دسترس است ، نام اين ديه را از قلم انداختهاند با اين همه يسنا در
هامش
( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 35 .