قديمى و اين نشان مىدهد كه اين ناحيه بهراستى يكى از مراكز بسيار قديم سكونت ايرانيان بوده است . ديههايى كه تازه و نو باشد و با واژههاى عربى مثل فضلآباد و رحيمآباد و غيره كه خود تازگى خود را داد مىزند در اين ناحيه كم است و برعكس ديههايى با نامهاى قديمى مثل ازبنگو ، استخروئيه ، اسفينك ، پنگوئيه ، تيتوئيه ، زاركوئيه ، خارنگ و خارنگان همه نشان قدمت را بر پيشانى خود نقش دارد . اين خصوصيت توضيح ديگرى را نيز متضمن است و به ما مىگويد كه ايرانى پژوهشگر در همان روزگاران كهن ، از سختى كار ، آن هم كارى كه بيشتر به محال شبيه است ، نترسيده كلنگ برداشته و در زير اين بيابانها و ريگزارهاى خشك بىعلف به جستوجوى آب در شده تا اين قناتها را كوچك و بزرگ از زير زمين درآورده و براى خود مسكن و مأوى و مزرعه درست كرده است . اين نهايت هنرمندى ، طاقت و پشتكار ايرانيان كهن را مىرساند . از جمله اين ديههاى كهن يكى ديه كنگاه ماست كه اينك به شناخت واژهء آن دست مىبريم . گفته شد كه ايرانى علاقمند بوده است نام محل و وضع آن را ولو به اجمال توضيح دهد واژهء كنگاه نيز همين امر را نشان مىدهد .
واژهشناسى :
كنگاه از دو جزء « كن + گاه » تركيب شده است . جزء اول از ريشهء « كندن » است و براى حفر قنات به كار مىرود و اصلا خود واژهء « كن » به معنى قنات است . « 1 » و جزء دوم « گاه » به معناى محل است يعنى همان پسوندى كه در واژهء جايگاه دانشگاه و خوابگاه و غيره داريم و كنگاه يعنى جايگاه كن يا قنات تا خود موضح معنى خود باشد .
كوجان
Kuj n
كوجان ديه بسيار بزرگى بوده است در شمال اصفهان كه از سوى غرب به جادهء تهران - اصفهان مىرسيده است و اينك قسمت اعظم آن در شهر واقع شده است و دارد شهر آن را مىخورد ، يعنى فى الواقع شهر شدن آن تمام شده است ولى بههرحال اسم آن باقى است و شكوه و درخشندگى خود را براى هميشه حفظ كرده است چه شهر باشد و چه ده . ببينيم كوجان يعنى چه .
واژهشناسى :
در تجزيهء كوجان چنين تقطيع مىشود : « ك + او + ج + ان » . جزء اول آن « ك »
هامش
( 1 ) - ن . ك . به : فرهنگ گويش كرمانى ، محمود صرافى .