خيزد و بيشترين انگور آنجا ، كشمش باشد و هواء معتدل دارد و آب روان و به هر دو جاى ، جامع و منبر باشد و آبادان است . نزديك ولايت حسويه و به خيره ، قلعهيى است بر كوه ، سخت محكم .
كربال [ 1 ] بالايين و زيرين : سه بند [ 2 ] بر رود كر كردهاند و بر آن نواحى ساخته بعضى سردسير و بعضى گرمسير و غلّه بوم است .
بيضا [ 3 ] : شهركى است كوچك امّا نيكوست و تربت آن سپيد است و از اين جهت آن را بيضا گويند و مرغزارى است بر در بيضا ، طول آن ده فرسنگ در عرض ده فرسنگ ، چنانك مانند ندارد در آن ولايت ، و نواحى بسيار دارد و ميوهها نيكو باشد از هر نوع و هواى آن سردسير معتدل است .
شرح
نيريز هم به آن مىگفتند ، واقع است ، مقدسى از مسجد بزرگ نيريز كه در بازار بوده گفتگو مىكند و هنوز بقاياى آن مسجد كه تاريخ سال 340 هجرى را دارد ديده مىشود . ( ص 311 ، سرزمينهاى خلافت شرقى ) .
[ 1 ] . در فارسنامه ناصرى آمده است : « كر » نام رودخانه است و چون از دو جانب اين رودخانه دهات و مزارع افتاده است ، هر جانبى را « بال » گويند ( در اين مورد « بال » صورت ديگرى است از بار به معنى ساحل و كنار و كناره . .
بنا بر اين كربال به معنى سرزمينهاى ساحل رود كر است ) در آخر سردسيرات فارس در جانب شرقى شيراز است درازى اين بلوك از « پل تلخ » تا « بند امير » 13 فرسخ ، پهناى آن از « خرم آباد » تا « خير آباد » 2 فرسخ و نيم .
محدود است از جانب مشرق به درياچه بختگان ، از شمال به بلوك ارسنجان و نواحى مرودشت ، و در سمت مغرب به حومه شيراز و از جانب جنوب به بلوك سروستان . . . ( ص 1453 ، تصحيح دكتر رستگار فسايى ) .
[ 2 ] . در فارسنامه ناصرى آمده است : « در اين بلوك در شش جاى اين رودخانه از قديم در هر فرسخ سدّى از سنگ و ساروج ساختهاند تا آب بلند شود . . . و از عجايب بناهاى فارس ، بند امير است كه عضد الدوله در حدود سال 365 بسته است . . . با آنكه چندين صد سال از زمان بناى آن گذشته ، هنوز رخنه و شكستگى در اصل بند نشده . . . » .
( ص 1453 ، تصحيح دكتر رستگار فسايى ) .
[ 3 ] . ر ك كامفيروز در همين كتاب . « اين اسم عربى و از آن اسامى نادرى است كه ايرانيان تا كنون هم استعمال مىكنند . اعراب به اين جهت آن را بيضا گفتند كه قلعه سفيد رنگ آن از دور مىدرخشد . اين حوقل گويد اسم فارسى آن « نساتك » است و ياقوت گويد معنى آن خانه سفيد و يا كاخ ابيض است . اين شهر هنگام فتح اصطخر اردوگاه مسلمانان قرار گرفت و در قرن چهارم بيضاء به اندازه اصطخر بود . مقدسى گويد بيضاء شهرى نيك و پاكيزه است ، داراى مسجدى نيكو و زيارتگاهى پر آمد و رفت و حوالى آن مرغزارهاى معروف . خود شهر در آغوش كشتزارهاى سبز گندم جاى گرفته و با رنگ سفيد خود نمايان و درخشان است . . . ( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 301 ) .