خواهد بود ، و در جمله ، آيين بارگاه انوشروان ، [ 1 ] آن بود كى از دست راست تخت او كرسى زر نهاده بود و از دست چپ ، و پس ، همچنين ، كرسىهاء زر نهاده بود [ 2 ] و ازين سه كرسى ، يكى جاى ملك صين بودى و ديگر جاى ملك روم بودى و سه ديگر جاى ملك خزر « 1 » بودى ، كى چون به بارگاه او آمدندى ، برين كرسىها نشستندى و همه ساله اين سه كرسى نهاده بودى ، « 2 » برنداشتندى و جز اين سه كس ديگر بر آن نيارستى نشستن و در پيش تخت ، كرسى زر بودى ، كى بزرجمهر بر آن نشستى و فروتر از آن ، كرسى موبد موبدان بودى ، و زيرتر از آن ، چند كرسى از بهر مرزبانان و بزرگان و جاى هر يك به ترتيب معيّن بودى كى هيچكس منازعت ديگرى نتوانستى كرد و چون كسرى بر يكى خشم گرفتى ، كرسى او از آن ايوان برداشتندى ، و عادت ملوك فرس و اكاسره آن بودى كى از همه ملوك اطراف چون صين و روم و ترك و هند ، دختران ستدندى و پيوند ساختندى و هرگز هيچ دختر را بديشان ندادندى [ 3 ] . [ 98
f
] دختران را جز با كسانى كى از اهل بيت ايشان بودند ، مواصلت نكردندى ، و خراج از همه جهان به فرس آوردندى [ 4 ] و هرگز از فرس ، خراج به هيچ جاى نبردهاند ، بلاد [ فرس ] از لب جيحون بود تا
شرح
[ 1 ] . كريستين سن مىنويسد : سلطنت خسرو اول يكى از درخشندهترين دورههاى عهد ساسانى است . ايران چنان عظمتى يافت كه حتى از عهد شاهپوران بزرگ نيز درگذشت و توسعه ادبيات و تربيت معنوى ، اين عهد را كيفيت مخصوص بخشيد ، اصلاحات خسرو در امور ماليه بىشبهه بيشتر به نفع خزانه دولت بود تا به نفع رعيت . . . نجبا و اشراف در پرتو حمايت شاه ، جانى تازه گرفته ، مطيع و آرام شدند . نجباى درجه دوم در املاك خود روزگار مىگذاشتند و مصائب عمومى و بدبختىهاى اجتماعى در عهد انوشيروان كمتر از ادوار سلف بوده ، و مردم بيشتر آن را حس مىكردهاند . . . ( ص 461 ، ايران در زمان ساسانيان ) .
[ 2 ] . ر ك ايران در زمان ساسانيان ، ص 434 .
[ 3 ] . مقصود اين است كه پادشاهان ايران دختر پادشاهان ديگر را به زنى مىگرفتند ولى دختر خود را به پادشاهان ديگر نمىدادند .
[ 4 ] . همه جهانيان به ايرانيان خراج مىدادند ولى ايرانيان باجگزار هيچكس نبودند .
هامش
( 1 ) .P: هنطله ( هيطله ) .
( 2 ) .P: بودندى .