و خواهند بود . اين آموزهها ، در شكل دهى مبانى اجتهادى آنان نقش داشته و دارد و از اين نظر به نوعى در همهء برداشتها و ديدگاه آنان مؤثّر بوده وخواهد بود . البته اين نقش برجستهء مرحوم آخوند در حوزهء دينى و نيز دورى وى از ايران و حيات و ممات وى در عراق ، موجب شده تا جامعه ايران از وى شناختى در ديگر حوزهها نداشته باشند .
شايد در بين حوزههاى گوناگونى كه مرحوم آخوند در آنها تأثير گذار بود ، انديشهء سياسىاش بيش از همه مورد بىمهرى قرار گرفته و كمتر كسى وى را به عنوان صاحب انديشهء سياسى مىشناسد . آثار به جا مانده از وى نشان مىدهد كه مرحوم آخوند در مسائل سياسى ، از مكتب و مبانى خاصى پيروى مىكرد كه با انديشهء سياسى رايج و نيز انديشهء سياسى شمارى از فقيهان پيشين شيعه ، تفاوت جدّى و كلّى داشت .
تحقيق در بارهء انديشه و نيز زندگى مرحوم آخوند خراسانى ، يكى از موضوعات بسيار ضرورى براى جامعهء شيعه به طور عام و براى مردم ايران به طور خاص است .
جامعهء شيعه در طول تاريخ ، كمتر قدرت مديريت جامعه را در دست داشت و اگر در جايى هم به طور محدود و كوتاه مدّت صاحب قدرت شده است ، چنان درگير حفظ قدرت گشته است كه فرصت تدوين تئورى سياسى خود را نيافته است و عملًا شيعه در حوزهء مديريت جامعه ، ديد روشن و مدوّنى نداشته و ندارد . حتى مديريت مبتنى بر ولايت فقيه كه پس از انقلاب اسلامى ايران به عنوان تئورى حكومتى شيعه مطرح شد ، نتوانست تبيين روشنى از خود ارائه كند و هنوز از سوى بعضى از انديشوران حوزهء سياست ، به عنوان انديشهاى ناشناخته و مبهم تلقّى مىشود . بديهى است كه شيعه در طول تاريخ دست كم در مباحث تئوريك ، ديدگاههايى در بارهء چگونگى مديريت جامعه داشته است ؛ امّا فقدان فرصت و موقعيت مناسب ، موجب شده اين انديشهها ناشناخته بماند .
يكى از تئورىهاى مهم در اين خصوص ، انديشهء سياسى مرحوم آخوند خراسانى است . در اين باره - به مقدارى كه صاحب اين قلم اطلاع دارد - نوشتهاى مستقل ارائه
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 382
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٣٨٢