آخوند خراسانى و مازندرانى ، در 8 ذى قعدهء 1329 ق ، تلگرافى به دولت انگليس مخابره نمودند و در آن بطلان داعيهء آزادىخواهى و دفاع از حقوق بشر انگليس را با اشغال جنوب ايران در همدستى با روس متجاوز ، اعلام داشتند . ضمناً رشادتها و شجاعتها و آزادگى و عدم تمكين مردم ايران از اجانب و دفاع روحانيت اسلام از حوزهء مسلمين را ياد آور شدند و به دولت انگليس اعلام كردند كه از متابعت اعمال حقشكنانه دولت روس دست برداشته و موقعيت ايران پس از مشروطيّت را درك كند و اين كشور را در دفاع از حقوق خويش آزاد بگذارد .
آخوند به نشانهء اعتراض و مخالفت با اقدامات روس و انگليس در ايران ، درس خود را تعطيل كرد و به منظور چارهجويى پيرامون حوادث پيش آمده ، جلسات متعدّدى تشكيل داد و تصميمات زير گرفته شد :
1 . مراجع و علماى نجف و طلّاب و عشاير عرب ، براى جهاد به سوى ايران حركت كنند .
2 . به وسيلهء تلگراف به رؤساى عشاير و ايلات امر كنند كه در مقام حفظ استقلال ايران برآمده و خود را براى نبرد و دفاع از خاك ميهن آماده سازند .
3 . به عموم مسلمانان جهان ، از هند و قفقاز و غيره ، دستور دهند كه در تمام ممالك در يك روز همه با هم دست از كسب و كار كشيده و به عنوان همدردى در يك جا اجتماع كنند و رفع تعدّيات روس و انگليس به ايران را بخواهند .
4 . به عموم دول كه در بغداد نمايندگى دارند ، تلگراف شود و حقانيت و مظلوميت دولت و ملّت ايران و ستمگرى و خونخوارى روسها را به جهانيان نشان دهند .
آنگاه آخوند فتواى مشهور جهاد خود را عليه روس ، خطاب به مؤتمن الملك ( رئيس مجلس شوراى ملّى وقت ) ارسال و اعلام نمود كه خود همراه با مجاهدان ، عازم ايران خواهد شد تا در اين جهاد مقدّس شركت كند . همچنين در نامهاى به علماى تبريز آنان را به ضرورت آموزش سلاح امر نمود و حكمى مبنى بر تحريم
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 300
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٣٠٠