پانزده نفر از مجتهدان و علماى طراز اوّل نجف و در رأس گروه كثيرى از مجاهدان ، به سوى ايران حركت نمايد . امّا صبح روز حركت به طور ناگهانى در نجف اشرف درگذشت ( 20 ذى حجّهء 1329 ق ) . مرگ او طبيعى تلقّى نشد و گفته شد عوامل روس و انگليس او را به شهادت رساندند .
آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى ، در صحنههاى سياسى اجتماعى ، مردى قاطع و نافذ الكلام بود كه بر اساس ايمان و باورهاى استوار دينى خود حركت مىكرد . او به عنوان مرجع و رهبر دينى ، خواهان قطع ايادى خارجى از كشور ، رواج صنايع و دانشهاى نوين ، فقرزدايى و تأمين رفاه عمومى ، تحصيل خودكفايى ملّى در اقتصاد ، تأمين عدالت اجتماعى بر پايهء قوانين شرعى اسلامى با نظارت فقيهان بر اسلاميت آنها ، و ايجاد ارتش نيرومند به سلاحهاى روز بود تا از كيان كشور پاسدارى كند .
آثار : مهمترين اثر او كه بيش از صد مجتهد بر آن حاشيهء نوشتهاند ، كفاية الأصول ( كتاب درسى طلبهها در پايان دورهء سطح ) است كه حاصل تبحّر و نوآوريش در فنّ اصول و سبب شهرت علمى اوست . اين كتاب غالباً پايهء كار مدرّسان خارج اصول است . ديگر آثار او عبارتاند از : تعليقة على المكاسب ، دُرر الفوائد فى شرح الفرائد ، الفوائد الفقهية و الأصولية ، تكملة التبصرة ، شرح تكملة التبصرة ، الاجتهاد و التقليد و كتاب فى الوقف .
از شاگردان بلند آوازهء او ، ميرزا ابوالحسن مشكينى ، شيخ محمّد حسين كاشف الغطاء ، شيخ محمّد جواد بلاغى ، آقا ضياء الدين عراقى ، آقا شيخ محمّد على شاهآبادى ، سيّد محسن امين عاملى ، آقا سيّد ابو الحسن اصفهانى ، حاج آقا حسين قمى ، سيّد محمّد تقى خوانسارى ، سيّد عبد الحسين حجّت ، سيّد حسن مدرّس ، شيخ محمّد حسين اصفهانى ( كمپانى ) ، سيّد صدر الدين صدر ، حاج آقا حسين بروجردى ، سيّد عبد الهادى شيرازى ، سيّد محسن حكيم ، شيخ احمد شاهرودى و آقا بزرگ تهرانى را مىتوان نام برد .
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 302
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٣٠٢