بلكه بايد صفات و افعال كبريائى جنبه تجدد و تغير و امكان نداشته باشد و گر نه لازم فاسد بر آن مترتب مىشود .
از جمله علم و قدرت ساحت كبريائى معرض تغيير و كثرت قرار ميگيرد زيرا در اثر حوادث يعنى تغيير معلوم و حادثهاى در نظام طبع لا محاله سبب تغيير علم كبريائى خواهد بود و حدوث حادثهاى سبب عروض و حدوث علم جديد گردد مانند علم بشر كه در اثر حادثهاى كه تحقق نداشته سپس تحقق يافته لا محاله نسبت بامر حادث علم بشر نيز حادث و تغيير پذير خواهد بود و ساحت كبريائى منزه از تغير و نقص است .
از اين بيان استفاده شد چگونگى احاطه علمى مقام كبريائى بر افعالى و خواستههاى درونى بشر كه در ازل در اثر احاطه شهودى كه بر وجوداتها العلمى داشته و نيز بر سراير و خواستههاى فطرى آنان احاطه داشته پاسخ خواستههاى هر يك را به تناسب داده .
بديهى است از نظر اينكه منظور از خلقت بشر سوق بسوى كمال حقيقى و آزمايش او است بر اين اساس در ازل بر خواستههاى روانى آنان احاطه داشته كه هر چه را بخواهند و براى خود هدف برگزينند از طريق سير ارادى و حركات اختيارى كسب نمايند خواستههاى آنان را اعطاء فرموده است و افعال و كسب ذاتيات آنان را با قيد اختيار خواسته است و به همين قيد و شرط نيز بتدريج در اين نظام بوجود خواهد پيوست .
زيرا گفته شد كه نيروى اراده و اختيار از لوازم تشخص و ركن هر يك از افعال و سير بشرى است و در تقدير مقام كبريائى اخذ شده است مانند ساير تشخصات وجودى موجودات و هرگز در مقام ساحت كبريائى اهمال و يا ابهام در تقدير نخواهد بود باينكه افعال و حركات بشر را بطور اهمال و يا بطور ابهام خواسته باشد بدون اينكه هر يك از اراده و اختيار در آنها بطور صريح اخذ شده باشد .
( و الحمد للَّه زنة عرشه )
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 93
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٩٣