و تغيير و تحول در آنها مفهوم نخواهد داشت و در اثر عدم تدريج موجودات زمانى نيز داراى اجزاء تدريجى به پيشگاه علم ربوبى نخواهند بود و سابق و لاحق در موجودات زمانى كه قوام زمانيات به آنست در پيشگاه علم فعلى كبريائى مانند مسطورهاى كه بطور جمعى حاضر است و تدريج و سابق و لاحق نخواهند داشت خلاصه موجودات و زمانيات كه قوام آنها بكثرت و تدريج و تحول است نسبت بعلم افراد بشر تدريجى و داراى كثرت و تحول است ولى نسبت بعلم فعلى كبريائى كه ازلى است مسطوره و مرتبه نازلى از ظهور علم فعلى و اثر آنست پس كثرت و تدريج موجودات زمانى سبب كثرت و تغيير در علم كبريائى نخواهد بود زيرا علم كبريائى ازلى و فعلى است و موجودات زمانى متأخر و مندك در ازل و مخلوق و ظهورى نازل از علم فعلى است .
بلكه معلومات ساحت كبريائى بوحدت حقيقى و مجهول الكنه بسيط از سنخ علم فعلى نورى با وحدت حقيقى و بساطت آن خواهد بود همه صفات كبريائى را جمع و عين ذات بوده و همه موصوف بصفت ذاتى وجوب ذاتى و واحد و فردانيت هستند بالاخره واجب بجميع جهات و شئون خواهد بود .
خلاصه علم ساحت كبريائى باشياء و موجودات امكانى از شئون ذاتى و آثار كبريائى است كه بر همه كليات ثابته و بر جزئيات متغيره احاطه شهودى ازل داشته و تا ابد نيز اين چنين خواهد بود و صحنه امكان مسطورهاى از مرتبه نازل از علم فعلى است و بامور و حوادث و جزئيات متغيره احاطه شهودى دارد بطور علم كلى كه تغيير پذير نخواهد بود زيرا علم فعلى و قدرت كبريائى ذاتى و ازلى است .
و گفته شده كه عالم زمانيات و موجودات آن كه بر اساس تدريج و كثرت و تحول است ولى نسبت بعلم و احاطه كبريائى مانند نقطهاى است نسبت بازليت و ابديت كبريائى و بطور ثابت و غير متغير بوحدت حقيقى است و عالم امكان مسطوره و مرتبه نازلى از علم فعلى و ازلى كبريائى است .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 254
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٢٥٤