كثرت پذير است ولى صورت علمى احضارى صادر از ذات قدس در ازل خواهد بود و نبايد در حقيقت علم زمانى حاصل از خارج بشر را بعلم حاضر ازلى فعلى صادر از ذات كبريائى قياس نمود زيرا علم بشر زمانى و تدريجى و حاصل از خارج روح و روان است .
ولى علم و شهود كبريائى شىء حاضر از ازل كه صادر از ذات كبريائى است با فرض اينكه علم و شهود عين ذات قدس است واحد خواهد بود با اينكه فيوضات و افاضات وجودى نامتناهى و نازل از مقام كبريائى بسيار و نامتناهى است ولى نظر باينكه علم و شهود به اين فيوضات صادر از ذات كبريائى ازلى است واحد خواهد بود و نميتوان براى علم و شهود كبريائى بصادر در ازل از ذات قدس كثرت و تعدد تصور نمود زيرا كثرت و تعدد و تدريج نقص امكانى است و حريم علمى و شهودى صفات كبريائى منزه از نقص و كثرت و تحول است بلكه وحدت حقيقى بساطت صرف است .
خلاصه فرق ميان علم حضورى بشر كه زمانى و حاصل از خارج مىباشد آنست كه علم و شهود كبريائى بامر صادر از مقام ربوبى و نازل بصحنه امكان است علم و شهود نيز عين ذات است در ازل و ابد ثابت و مستقر بوده و خواهد بود لا محاله واحد حقيقى مجهول الكنه خواهد بود .
از نظر اينكه علم زمانى بشر از خارج گرفته شده كثرت پذير است ولى علم و شهود كبريائى بامر صادر از ذات عين ذات كبريائى و كثرت پذير نخواهد بود و محال است شهود بامر صادر كثرت و يا تعدد و يا تحول پذير باشد زيرا علم فعلى آفريدگار سبب تحقق و پيدايش زمان و زمانيات است و از كثرت و تغيير منزه خواهد و هر يك نقص امكانى است .
و اما نسبت بوحدت حقيقى معلومات به حضور كبريائى از نظر اينكه قوام علم و متعلق شهود كبريائى است صرف بساطت و از سنخ علم فعلى و شهود واحد
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 251
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٢٥١