[ 4 ] « آتشكدهء آذر »
يكى از تذكرههاى معتبر و متداول زبان فارسى « آتشكدهء آذر » تأليف لطفعلى بيگ آذر بيگدلى ( 1134 - 1195 ق ) مىباشد كه مؤلّف آن را در شرح احوال و گلچينى از اشعار نزديك به 850 شاعر فارسىگوى در 1174 شروع و در 1193 به اتمام رسانده است .
آتشكدهء آذر ترتيبى جغرافيايى دارد و بر حسب كشورها و ايالتها و شهرها تنظيم شده و شامل يك شعله : اشعار شاهان و شاهزادگان و اميران و دو مجمره ، مجمرهء اول : شاعران متقدّم ( شامل سه اخگر و يك فروغ ) ، مجمرهء دوم : شاعران معاصر مؤلّف ( شامل دو پرتو ) است . اين تذكره علاوه بر مباحث فوق ، شامل مطالب تاريخى مفيدى راجع به حملهء افاغنه به ايران و سلطنت نادرشاه افشار و كريم خان زند مىباشد .
آذر بيگدلى در تذكرهاش ، شرح احوال فيض را چنين به رشتهء نگارش مىآورد :
« فيض اسم شريفش نوراى كاشى است . كاشف حقايق ايمان و عارف معارف ايقان است . در فنّ تفسير ذهن صافى و از علم حديث بهرهء وافى داشته و به همهء علوم مربوط .
در حديث اجازه از شيخ بهاءالدّين عاملى و سيّد ماجد بحرانى داشته و در فقه ، حلّ مسايل غامضه به رأى او منوط بود و سلسلهء تحصيل كمالاتش به مولانا صدراى شيرازى منتهى مىشود و به شرف مصاهرت ايشان هم امتياز يافته . نزد شاه عبّاس ثانى بسيار محترم بود و حكمت را با تصوّف و عقل را با نقل جمع كرده و كتب بسيارى در هر علم تأليف كرده از آن جمله در تفسير ، اصفى و صافى ، و در فقه و حديث ، مفاتيح و وافى ، و در اخلاق ، محجّة البيضاء كه منظر اولواالابصار است . مرقدش در كاشان محلّ زيارات اهل آن ديار است و گاهى طبع شريف ايشان به اشعار ميل مىنموده . ديوان جناب فيض را