چندين وصل و اصل به بحث گذاشته شده است ( صص 57 - 81 ) .
تركيب طبيعت جسمانى از دو جزء جوهرى و بيان طبايع جسمانى و نحوهء تجدّد طبايع و كيفيت قوام طبايع متحرك سيال به اصل ملكوتى خود و تقرير حدوث زمانى عالم از مطالبى است كه فيض كاشانى در باب ششم از كتاب اصول المعارف به بحث در آنها پرداخته و به مناسبت مقام به تقرير سخنان مشائين و اشراقيون دست يازيده و قول مختار را به استناد براهين فلسفى و آيات قرآنى و روايات ولوى و به طريقهء استاد خود ملّاصدرا اثبات نموده است . اين باب داراى چهار اصل و ده وصل مىباشد ( صص 81 - 96 ) .
كاوشى از حركت و زمان و مكان و شناخت ازل و ابد از مباحث فلسفى است كه در باب هفتم از اصول المعارف به بحث گذاشته شده و مؤلّف با احاطهء كامل به انديشههاى فلاسفه پيشين به تقرير نظريهء ملّاصدرا پرداخته است . تقسيم حركت به توسطيه و قطعيه و اقسام ديگر آن ، اثبات موضوع در حركت جوهرى و تحقيق در آن و تبيين جايگاه زمان در اين بحث نو ظهور فلسفهء اسلامى از مطالبى است كه فيض كاشانى به تقرير آنها پرداخته و با تحقيقات عالمانه از عهدهء اثبات حركت جوهرى برآمده است ( صص 96 - 130 ) .
باب هشتم اختصاص دارد به بحث از سماويات و افلاك و ارضيات و عناصر بسيط و مركب - كه همان طبيعيات فلسفه قديم است - و در آن ، از اجرام و حيات آسمانى و نحوهء پيدايش صور و مبادى افعال در مركبات و عنصريات زمينى سخن گفته مىشود اصلهاى هشت گانه و چهارده وصل اين باب ، در بيان نظريات حكماى طبيعى بوده و مربوط به فلسفهء طبيعى مىشود . مسألهء خلود و اثبات عدم انقطاع عذاب از مخلدين در جهنم و بحث در رحمت الهى از مباحث ديگر اين باب است ( صص 130 - 164 ) .
توضيح خير و شر و لذّت و الم و شناخت ثواب و عقاب و بهشت و جهنم عنوان
فيضنامه ( فارسى ) — صفحة 353
مساهمون: محسن ناجي نصرآبادى
ص٣٥٣