محمّد تقى دانش پژوه
داورى فيض كاشانى ميان پارسا و دانشمند
دانشمند فقيه عارف اخبارى شيعى فيض كاشانى ( 1007 - 1091 ) در محاكمه و داورى ميان صوفيان و فقيهان رسالهاى لطيف دارد كه در نسخه به نام « رسالة محاكمة بينالمتصوفة و غيرهم تأليف آخند فيض دام فيضه » خوانده شده است . او در دو فهرستى كه براى نوشتههاى خود تدوين نموده يكى در 62 سالگى در تاريخ 1069 كه در حاشيه املالآمل چاپ شده است ديگرى بيست و يك سال پس از اين در 83 سالگى در تاريخ 1090 و يك سال پيش از مرگ خود در هيچ يك از اين دو آشكارا از اين « محاكمه » نام نبرده است مگر اين كه در هر دو فهرست اشاره كرد كه به پرسشهاى بسيارى پاسخ نوشتهام و از آغاز و انجام همين محاكمه هم بر مىآيد كه پرسشهايى كرده و در طومارى نوشته بودند و از او پاسخ آنها را خواستند و او اين رساله را نوشته و همه پرسشها را يك جا نه تك تك پاسخ گفته است .
در پايان آن از سه رساله او ياد شده است يكى زادالسالك ديگرى الفتنامه كه هر دو را ميان 1040 و 1050 نوشته سومى ترجمة الشريعه كه آن را به دستور شاه عباس دوم صفوى ( 1052 - 1077 ) تدوين نموده است پس او اين محاكمه را بايد دست كم پس از 1052 نوشته باشد . اين پرسشها گويا به دستور مخالفان از او شده است و از دانشمندان معاصر او دو تن از فقها را نام مىبرند يكى شيخ على شهيدى ديگرى مولى محمّد طاهر قمى كه ميان آنها و فيض خوب نبوده است ( روضات ص 516 ) مىدانيم كه مجلسى دوم نيز چندان با صوفيان خوب نبود ، ولى با فيض