هيچكدام نجس نخواهند گرديد . در ميان اهل سنّت ، شافعيّه و حنبليّه گويند : آب قليل ملاقى ، نجس است مگر به حد كُر برسد . و ملاكِ كثير شدن آب و رسيدن به حدّ كُر را ، رسيدن به حدّ قُلَّتين ، نام بردهاند ، يعنى دو سبوى پر از آب .
مالك كه رئيس مذهب مالكيه است ، آب قليل را چون آب كثير مىداند كه هرگاه يكى از اوصاف ثلاثهاش تغيّر پيدا كند و به وصف نجس درآيد ، نجس مىشود و گرنه پاك است « 1 » . از ميان قدماى اماميّه ، . . . حسن بن ابى عقيل عمّانى در شمار نخستين كسانى است كه بر اين عقيده است . صاحب روضات الجنّات دربارهء او مىنويسد : همانطور كه نجاشى و شيخ طوسى در رجال خود نوشتهاند : ابن ابى عقيل ، فقيه و متكلّم ، و مورد وثوق علما و دانشمندان است . نظرات فقهى او به اندازهاى اهميّت دارد كه فقهاى بزرگ بويژه محمّد بن ادريس ، صاحب سرائر همواره به عقائد فقهى او توجّه و عنايت دارند . كتاب فقهى او بنام المتمسك بحبل آل الرسول حتّى در زمان خود او طرفداران بسيار زيادى داشته ، به طورى كه گويند :
حجّاجى كه از خراسان مىآمدند كه ب حج بروند ، در بازگشت نسخهاى از كتاب فقه او را با علاقهء فراوان خريدارى مىكردند .
وى به اين قول شهرت يافته كه آب قليل به ملاقات با نجس ، نجس نمىگردد .
و سپس خونسارى مىافزايد : در اين اواخر مسألهء عدم انفعال آب قليل در ميان اخباريين ، رواج پيدا كرده است « 2 » .
در ميان متأخّرين ، محقّق اردبيلى ، و ملّامحسن فيض و آيت الللَّه فيض قائل به عدم انفعال آب قليل هستند . به اين معنى كه آب قليل را چون آب كثير مىدانند كه به برخورد با نجاست نجس نمىشود ، مگر آنكه نجاست بر آن چيره گردد ، و يكى از اوصاف سه گانهء نجاست در آن اثر گذارد و آب ، رنگ يا بو يا مزهء نجاست پيدا كند .
اردبيلى در كتاب مجمع الفائدة و البرهان ، ج 1 صص 251 ، 253 ، 361 به تفصيل دربارهء عدم انفعال آب قليل سخن گفته « 3 » و فيض در كتاب مفاتيح الشرايع و نيز در
هامش
( 1 ) مبادى فقه و اصول ، دكتر عليرضا فيض ، چاپ يازدهم ، ص 266 .
( 2 ) - روضات الجنّات ، چاپ سنگى ، ص 168 .
( 3 ) مجمع الفايدة : ج 1 ، چاپ مؤسسة النشر الاسلامى ، صص 251 ، 252 ، 361 .