را كه مسمّى به جامع البيان عن تأويل آى القرآن است ، دانشمندان ماوراء النهر به فرمان منصور بن نوح به زبان فارسى برگردانيدند تا آنكه عروس حضرت قرآن نقاب عربيت از چهره بگشايد و خانهء دل اهل ايمان را به نور خدادادى منور سازد .
دربارهء عظمت و اهميت تفسير طبرى سخنان فراوان گفته شده كه حاكى از استادى و چيرگى طبرى در علم تفسير است .
شيخ ابو حامد اسفراينى گفته است : « شايسته و سزاوار است كه مرد براى تحصيل تفسير طبرى به چين سفر كند . » 2
نووى گفته است : « تفسير طبرى نظير و مانند ندارد زيرا تنها اوست كه ميان « روايت » و « درايت » جمع كرده است » .
عبد الرحمن سيوطى در طبقات المفسّرين از او به عنوان « رأس المفسّرين على الاطلاق » 3 و در كتاب صون المنطق و الكلام به عنوان « المبعوث على رأس المائة المثالثة » 4 ياد مىكند . نه تنها مسلمانان به اين تفسير اهميّت مىدادند ، بلكه دانشمندان مسيحى نيز بدان توجّه و عنايت داشتند چنان كه ابن النديم گويد :
« ابو زكريا يحيى بن عدى كه خود از نصرانيان يعقوبى بود و در علم و فلسفه بنهايت كمال رسيده بود ، گويد من با خط خود دو نسخه از تفسير طبرى را انتساخ كردم و براى ملوك اطراف فرستادم . » 5
جاى بسى خوشوقتى است كه اين گنجينهء گرانبها كه گذشته از ارزش معنوى آن ، سند ارجمندى از زبان شيرين و كهن فارسى است به كوشش شبانروزى آقاى يغمايى و با نفقهء استاد رادمرد دكتر يحيى مهدوى با بهترين وضعى به زيور طبع آراسته مىگردد چنان كه اكنون مجلّد دوّم از اين كتاب مستطاب نيز از چاپ خارج گشته و در دسترس قرار گرفته است .
چنان كه در مقدمهء كتاب آمده ، هنگامىكه نسخهء عربى آن را از بغداد آوردهاند ، چهل مصحف بوده با اسنادهاى دراز و منصور بن نوح پس از آنكه فتوى بر تجويز ترجمهء آن گرفت ، فرمان به اختصار و اقتصار آن داد و لذا اسنادهاى دراز را حذف كردند و بر متون اخبار اكتفا نمودند و به طورىكه ياقوت حموى گويد ، اصل كتاب در سى هزار ورق
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 738
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٧٣٨