شَيْءٍ . . .
« * »
»
( اعراف / 145 ) كه خدا الواحى بر موسى فروفرستاده و قوانين و شرايع در آن نوشته شده بوده ، طبرى از الف و لام در كلمهء « الواح » بهره جسته و آن را عوض از مضاف اليه دانسته و بر آن است كه عبارت در اصل « و كتبنا لموسى فى الواحه . . . » بوده است 58 . وى در اين مورد ، از شعر نابغهء ذبيانى هم مثال آورده و بر آن است كه در قرآن مجيد « الف و لام » عوض از مضاف اليه وجود دارد همچون آيهء :
« فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى »
( النازعات / 41 ) كه در اصل بوده است : « فانّ الجنة هى مأواه » .
از اين تعبير طبرى مىتوان بهره جست و گفت كه خداوند الواحى بر موسى فرو فرستاده كه دستوراتى در آنها نوشته شده بوده است .
در بحث از آيهء :
« . . . سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنانٍ
« * * »
»
( انفال / 12 ) كه قرآن دستور داده بر پيكر كافران ضربههاى كارى فرود آريد يعنى ضربه بر بالاتر از گردن ( -
فَوْقَ الْأَعْناقِ
) يعنى بر مغزها و سرهاى آنها ، طبرى در تركيب
« فَوْقَ الْأَعْناقِ »
اقوال مختلف را بازگفته و روايات گوناگون را بيان كرده و بر آن است كه برخى گفتهاند :
« فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ »
يعنى : « فاضربوا الاعناق » و بعضى هم گفتهاند :
« فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ »
يعنى : « فاضربوا الرقاب » .
سپس طبرى افزوده است : بهتر آن است كه بگوييم
« فَوْقَ الْأَعْناقِ »
يك نوع تأكيد است ، زيرا در زبان عربى مىگويند : « رايت نفس فلان » يعنى « رايته » و
« فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ »
معنايش « فاضربوا الاعناق » است 59 .
دربارهء
« وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنانٍ »
هم نوشته است 60 : و « البنان » جمع « بنانه » و « هى اطراف اصابع اليدين و الرجلين » يعنى « بنان » جمع « بنانه » است و به معنى سر انگشت دستها و پاهاست كه در آيه مجازا از باب تسميهء كل و جزء ، منظور دستها و پاهاست .
هامش
* . يعنى : براى موسى در الواح ، اندرزى از هر موضوعى نوشتيم و بيانى از هر چيز كرديم . . .
* * . يعنى : به زودى در دلهاى كافران رعب و ترس و وحشت مىافكنم ، ضربهها را بر بالاتر از گردن ( بر سرهاى دشمنان ) فرود آريد و دست و پاى آنها را از كار بيندازيد .