در بحث از آيهء :
« ذلِكُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكافِرِينَ
« * »
»
( انفال / 18 ) كه اسم اشارهء « ذلكم » به مطالب قبلى در آيات پيشين برمىگردد و خدا مىخواهد بگويد كه « ذلكم الذى سمعتم هو حال المؤمنين و الكافرين » ، پس از اسم اشارهء « ذلكم » كه قرآن مىخواهد بگويد ، سرانجام مؤمنان پيروز مىشوند و خدا نقشهء كافران و كيد آنان را نقش بر آب خواهد ساخت تا نتوانند به مؤمنان آسيبى برسانند ، چنين بيان مىكند : « . . . و ان اللّه موهن كيد الكافرين » . طبرى دربارهء كلمهء « موهن » بحث كرده و گفته است 61 :
اهل مدينه و مكه و نحاة بصره « موهنّ » را با تشديد خوانده و از باب تفعيل دانستهاند ولى قرائت نحاة كوفه « موهن » بدون تشديد است و به اعتقاد من ( - طبرى ) « و التشديد فى ذلك اعجب الىّ » زيرا در مفهوم باب تفعيل « وهن » تدريجى و سستىهاى پىدرپى و شكستهاى گوناگون هست و اين ، ابلغ است . ( هر چند كه « موهن » بدون تشديد هم درست است ) .
در بحث از آيهء :
« . . . وَ إِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا . . . »
( اعراف / 146 ) كه قرآن از متكبران ( - آنان كه به ناحق تكبر مىورزند ) سخن گفته است مىگويد : اينان اگر هر آيت و نشانهاى را ببينند ، بدان ايمان نياورند و حتى اگر هم راه هدايت را ببينند ، آن را برنگزينند و چنانچه راه گمراهى را ببينند ، آن را انتخاب كنند .
طبرى در بحث از اين آيه ، دربارهء كلمهء « رشد » نوشته است 62 : بنا به گفتهء ابو عمرو بن العلاء ، اين كلمه چنانچه به ضمّ راء و سكون شين باشد ، به معناى مطلق « صلاح » است ، همانطورى كه در آيهء 6 / سورهء نساء هست
« فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً »
و چنانچه به فتح راء و فتح شين باشد ، به معناى رشد در دين است ، « بمعنى الاستقامة و الصواب فى الدين . »
در بحث از آيهء :
« كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَ لا ذِمَّةً يُرْضُونَكُمْ بِأَفْواهِهِمْ وَ تَأْبى قُلُوبُهُمْ وَ أَكْثَرُهُمْ فاسِقُونَ
« * * »
»
( توبه / 8 ) طبرى به حذف يك عبارت اشاره كرده و
هامش
* . يعنى : سرنوشت ( مؤمنان و كافران و عاقبت كارشان همان بود كه ديديد ) و خداوند نقشههاى كافران را در برابر مؤمنان سست و ضعيف مىكند .
* * . يعنى : چگونه ( - پيمانشان ارزش دارد ) در حالى كه اگر بر شما پيروز شوند نه ملاحظهء خويشاوندى با شما را