حافظه شگفتانگيزش بلندآوازگى وى را فزونتر ساخت 32 . طبرى به شهادت منابع و مآخذ معتبر تاريخى و ادبى ، انسانى با صدق و صفا ، فروتن و متخلق به اخلاق اسلامى و پايبند شريعت ، دور از دستگاه حكومتيان ، منزه از متعلقات قدرتمداران ، و بىنياز از آنچه اهل دنيا براى رسيدن به آن بسيارى از ارزشهاى آدمى و مردمى را ناديده انگاشتهاند 33 و داراى بسيارى صفات ديگر انسانى و معنوى بوده و از خود آثار و تأليفاتى بيادگار نهاده است كه بر روى هم پايههاى دينى دارند . به ديگر سخن طبرى مرد ديانت و انديشههاى مذهبى بوده كه از طريق حديثدانى و حديثشناسى و حديثنگارى ، به منظور تبيين قرآن و ديانت ، به نگارش كتاب تاريخ الرسل و الملوك پرداخته است و در اين هنر آن چنان پيش رفته كه منزلتى و الا يافته و به عنوان مورخى نامدار ، شهرت جاودانه بدست آورده است .
باب سوم تاريخنگارى طبرى
مقدمه
با شناخت زمينههاى تاريخى و اجتماعى عصر طبرى و پيش از او ، و توجه به حيات علمى و فرهنگى آن فرزانهء بزرگ اسلامى ، معلوم مىگردد كه به چه شيوه و تحت چه شرايطى عالمى از خاستگاه دينى و قرآنى از مسير حديثشناسى و راه و روش علمى آن به نگارش تاريخ كشيده شده است . بتحقيق اين امر در ارتباط با بررسى تمام آثار طبرى از آن ميان تفسير مشهور او جامع البيان عن تأويل آى القرآن مىتواند بطور دقيق روشن گردد و البته براى انجام چنين پژوهشى بايد به اين امر بنيادى توجه بيشترى معطوف شود .
آنچه در اين باب مورد بررسى قرار گرفته است فقط كتاب تاريخى و معتبر او ، اخبار الرسل و الملوك يا تاريخ الرسل و الملوك است كه با نام تاريخ طبرى نيز از آن ياد مىشود . اين كتاب خود دريايى است كه تفحص و تحليل همه فصول و زوايا و خفاياى