امتياز تفسير طبرى بر اين گونه تفاسير خواهيم بود . اين وجوه تحت پنج عنوان و به ترتيب اهميّت بدين قرار است :
الف : جامعيّت علمى . طبرى گذشته از جنبهء فراگير روائى ، با تبحّر در فنون ادبى و اجتهاد در مبانى فقهى و كلامى و قدرت تشخيص و استنباط علمى در سراسر تفسير ، عند اللزوم به طرح مباحث قرآنى ، لغوى ، نحوى ، تاريخى ، فقهى و غيره پرداخته و به گفتهء سيوطى روايت و درايت را در آن جمع كرده است . 18
ب : اوليّت اسلوبى . تفسير طبرى نخستين تفسيرى است كه از روشى بديع و اسلوبى متين برخوردار بوده است ، زيرا طبرى روايات مختصّ به هر آيه را با نظم و نسقى خاص دستهبندى كرده و از ميان اقوال مختلف قول مرجّح را با اقامهء دليل برگزيده است .
ج : فضل تقدّم . جامع البيان كهنترين تفسير مدوّن جامعى است كه به دست ما رسيده و حتّى بسيارى از روايات تفسيرى مفسّران پيشين در آن فراهم آمده است .
د : شمول قرآنى . اين تفسير همانند برخى از تفاسير مفسّران قبل از طبرى يا معاصر وى منحصر به بخشى از قرآن نيست ، بلكه بر تمام آيات و سور از ابتدا تا انتهاى كلام اللّه مجيد اشتمال دارد و هيچگونه اثرى از حذف و تشتّت و نقصان در متن آن به چشم نمىخورد .
ه : مصونيّت زمانى . خوشبختانه نسخههاى تفسير طبرى در طول قريب به يازده قرن از گزند حوادث مصون و محفوظ مانده و به جهت اهميّت خاصّ آن ، حتّى در دسترس معاصران طبرى قرار داشته است . عبد العزيز بن محمّد طبرى كه تا سال 310 19 هجرى در قيد حيات بوده و مدّتى در محضر طبرى استماع تفسير كرده است ، نسخهاى از تفسير او را در بغداد ديده كه مشتمل بر چهار هزار ورقه بود 20 . ياقوت حموى نيز بيان داشته كه جزئى از همين تفسير را به خط فرغانى ( 362 م ) يافته است . 21
بنابراين ، اگرچه علم تفسير با گذشت سه قرن توسعه و كمالى چشمگير يافت و از مجرّد نقل به مشافهه نيز به قيد كتابت درآمد و مصنّفاتى ارزنده در تفسير پديد گشت ، امّا همچنان در حدّ روائى باقى بود تا در سال 270 ه . ق 22 ، ابن جرير طبرى به تأليف تفسير كبير توفيق يافت كه گذشته از طرح مباحث روائى ، براى نخستين بار ، استادانه جميع علوم قرآنى را در آن مورد مداقّه قرار داد و با استفاده از اين علوم ، هم كتاب تفسير خود را
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 266
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٢٦٦