كوچكترين كارها مانند نفس كشيدن ، و نيز امور قلبى و جوانحى . بنابراين ، انسان در به كارگيرى همهء اين موارد بايد به ياد خدا باشد و از ياد او غافل ننشيند و از خدا بخواهد كه او را در هر حال و فعل فراموش ننمايد . خداوند مىفرمايد :
« إِنَّ السَّمْعَ وَالبَصَرَ وَالْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْئُولًا » « 1 » ؛ گوش و چشم و قلب ، همهء اينها مورد بازخواست قرار مىگيرند .
س . منظور از اين جملهء دعا چيست كه مىفرمايد :
« أَلّلهُمَّ ! لا تَجْعَلني ناسياً . . . لإِحسانِكَ فيما أَعْطَيْتَنى . » « 2 » ؛ خداوندا ! در تمام چيزهايى كه به من عطا كردهاى ، مرا از نيكى و احسانت غافل مگردان .
ج . انسان گاهى خدا را فراموش نمىكند ولى نعمت او را ناديده گرفته و فراموش مىكند و در اين صورت به جاى شكرگزارى ، به كفران نعمت مبتلا مىشود .
توضيح اينكه نعمتهاى خداوند متعال بىحدّ و حصر است ، چنانكه مىفرمايد :
« وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها » « 3 » ؛ و اگر بخواهيد نعمت [ هاى ] خدا را بشماريد ، نمىتوانيد به شمار در آوريد . و نعمت ، شامل تمام نعمتهاى ظاهرى و معنوى مىشود ، « شُكْرُ النِّعْمَةِ صَرْفُها فيما يُرضاهُ المُنعِمُ . » ؛ ( شكر نعمت عبارت است از صرف آن در آنچه مورد پسند نعمت دهنده است . ) خواه چشم و گوش و زبان باشد ، و يا فؤاد و قلب و حتّى نَفَس كشيدن . بنابراين ، ما بايد همهء اين امور را نعم الهى بدانيم و با به كارگيرى صحيح و درست آنها در راهى كه ولىّ نعمت ما بدان راضى است ، « 4 » اداى شكر آنها را بنماييم .
س . معناى اين فقره از دعا چيست كه مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . اسراء ( 17 ) : 36 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 95 ، ص 121 ؛ بلدالأمين ، ص 203 .
( 3 ) . ابراهيم ( 14 ) : 34 .
( 4 ) . عبوديت و بندگى