او بايد در راهبرد دين شناسى خويش همواره متذكر اين امر باشد كه با متنى مواجه است كه تصوير مبدأ توحيدى و مقصد آخرتى زندگى و مسير هدايت وحيانى ، به وضوح هر چه تمام از اصول زيرين اين پيام است . او بايد بداند در مقام تفسير كتابى است كه قلمرو خويش را تقرير كرده و اهداف خود را اعلام داشته و اركان اساسى پيام خود را تنصيص نموده است . روح كلى توحيد محورى ، معاد باورى ، ارزشهاى انسانى ، غيب و شهود و عمل و نتيجه ، فرشته و شيطان و ايمان و كفر ، حق و باطل و . . . شاكلهء اصلى اين متن است كه دوست و دشمن بر آن اذعان و اعتراف داشتهاند .
اين شاخص و شاكله به ما مىفهماند كه برداشتها و تفسيرهاى اين جهانى و علم زده از تعابير دينى ، و رهيافتهاى سكولاريستى و پلولاريستى از اسلام ناب محمدى صلّى اللّه عليه و إله چه مقدار از روح دين حنيف بيگانه است .
آنان كه به تأثير از سيطره دانش تجربى جديد مىكوشند تا تمام مفاهيم دينى را در قالب علوم نوين بيابند و از اين طريق به گمان خويش قلمرو علم و دين را مجانس هم جلوه دهند ، ناگزير در بسيارى از موارد به تهى كردن واژگان دينى از روح اصلى شريعت دست مىيازند . اينان غالب موارد متون دينى را كه از غيب و اعجاز و فرشته و جن و شيطان و . . . سخن به رفته است ، در نمودهاى اين جهانى مىنگرند .
چنان كه پرندگان حامل سجّيل را مگسهاى حامل ميكروب « 1 » ، پرندگان مذبوح ابراهيم را به مفهوم پرندگان تربيت يافته « 2 » ، شيطان و جن را نيروهاى اهريمنى درون وجود انسان مىبينند . « 3 » تا آنجا كه برخى به التقاط كامل
يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خِلالٌ
« 4 » را در معناى روزگارى كه در آن مبادله اقتصادى و شكاف طبقاتى رخت بربسته مىگيرند !
هامش
( 1 ) تفسير عم جزء ، محمد عبده .
( 2 ) تفسير المنار ، ج 3 ، ص 53 .
( 3 ) سر سيد احمد خان هندى ، تفسير القرآن و هو الهدى و الفرقان .
( 4 ) ابراهيم / 31 .