معصوم صادر شده باشد ، و محتواى ان در تطابق كامل با اصول قطعى شريعت و درايت باشد ، آن است كه در ارائه و گزارش مراد خداوند از اعتبار ويژه و ارزشمندى برخوردار است .
البته محدوديت قابل ملاحظهء تفسير اثرى ، آن است كه در برگيرندهء تمام آيات قرآن نمىباشد . تعداد روايات تفسيرى كه به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم منسوب است و از طريق فريقين مورد پذيرش است ، بسيار اندك است . ممكن است يكى از عوامل اين محدوديت آن باشد كه سطح پرسشها ، خواستهها ، انتظارات و انديشهء مخاطبان اوليه محدود بوده است . افزون بر آنكه چه بسا در پرتو قراين و شواهد محيط بر فضاى نزول آيات ، فهمى بسيط و اقناع كننده براى ايشان حاصل بوده و نيازمند به توضيح نبوى نمىنموده است . صرف نظر از آنكه ممكن است تعداد معتنابهى از اين احاديث تفسيرى در عهد ممنوعيت نقل و نگارش حديث مفقود گرديده و براى هميشه جامعه از آنها بىبهره مانده است .
با اين همه در دورههاى بعد مكتوباتى مستقل در زمينهء اين شيوه از تفسير تحرير يافت كه جامع البيان محمد بن جرير طبرى ( 224 - 310 ) را مىتوان كهنترين نوع مدوّن تفسير اثرى به مذاق اهل سنت شمرد . پس از آن تفسير ابو الفداء حافظ عماد الدين معروف به ابن كثير ( 700 - 774 ) ، و الدر المنثور فى التفسير المأثور ، از جلال الدين سيوطى ( 849 - 911 ) نامبردار است .
در ميان تفاسير اثرى شيعه معمولا تفسير على بن ابراهيم ، از معروفيت و قدمت برخوردار است . هر چند به ديدهء تحقيق اين تأليف با محتواى فعلى خويش صرفا يك تفسير اثرى نبوده و استناد آن به على ابن ابراهيم را ناتمام شمرده ، آن را دست پروردهء آراى گوناگون نشان مىدهد . غير از كتاب نامبرده ، تفسير فرات كوفى ، البرهان تدوين سيد هاشم بحرانى و نور الثقلين تدوين حويزى و تفسير عياشى نيز در شمار تفاسير روايى شيعهاند . ليكن مناسبتر و پيراستهتر از اينها تفسير صافى اثر عالم وارسته و محدث بزرگ ملا محسن فيض كاشانى است .
علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 312
مساهمون: محمد باقر سعيدى روشن
ص٣١٢