با اين وجود نص قرآنى از حيث محتواى متن خصوصيات ويژهاى دارد كه به جز معيارهاى عمومى عقلا در فهم گفتار متعارف خويش يك سلسله وسايط و معيارهاى ديگر را نيز پيش مىكشد .
جامعيت و اكمال شريعت توسط قرآن ، به طور قهرى مقتضى آن است كه در متن وحى قرآنى كليات و اصول اساسى بينشى و ارزشى مورد توجه قرار گيرد . در نتيجه تبيين آن اصول و تطبيق آنها بر مصاديق ، نيازمند به مصدر سنت يعنى سخنگوى وحى ، و نيز خلاقيت فكر و انديشه يعنى استنطاق كننده از متن و تطبيق دهنده آن بر جريانات زندگى ايمانى انسان مسلمان در عرصهء چهرههاى ناپايدار زمان است .
از سوى ديگر قرآن صرفا يك متن علمى و گزارش كننده يك سلسله معارف و بايستهها و نبايستهها نمىباشد . بلكه ويژگى برجسته قرآن هدف گيرى تربيتى و هدايتگرى و نفوذ در ژرفاى وجود انسان است . بدين لحاظ تنها كاركرد ذهنى فرد و بهرهگيرى از عوامل بيرونى نمىتواند ، زمينهء تحقق عينى معارف قرآن كريم را فراهم سازد ، بلكه شفافيت اين متن براى مخاطب خويش افزون بر اين امور ، شفافيت و صافى درونى نفس كاوشگر را نيز ضرورى مىشمارد . اين حقيقت در وهلهء نخست از سوى خود قرآن القا گرديد و سپس در زبان راهبران دينى و دانشمندان اسلامى تحت عنوان « علم موهبت » نام گرفت .
إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ . فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ . لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ
. « 1 »
وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ
. « 2 »
سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ
. « 3 »
على عليه السّلام در بخشى از خطبهء ذى قار مىفرمايند :
هامش
( 1 ) واقعه / 77 - 79 .
( 2 ) بقره / 282 .
( 3 ) اعراف / 146 .