آيه اول ناظر به اين است كه كسى را مجبور به پذيرش دين نمىكنند . مفاد آيه دوم آن است آنچه كه موجب كمال انسان و قرب الهى است ، همان تسليم در برابر خدا و توحيد است ، و هر كس ايدهاى غير توحيدى داشت به مقصد كمال راه نمىيابد .
برخى نيز گمان كردهاند كه در قرآن مطالبى به خداوند نسبت داده مىشود كه با عدل و حكمت خدا و عقل ناسازگار است ، مانند :
وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً .
« 1 »
اين ايراد ناشى از عدم احاطه به مفاهيم قرآن است . چه آنكه ، اهلاك اقوام سركش ، اضلال و . . . كه به خداوند نسبت مىدهد از باب « توحيد افعالى » و مشيت تكوينى عمومى خداوند نسبت به تمام رخدادهاى جهان هستى و بر اساس سنتهاى حتمى عمل و عكس العمل مىباشد و هيچ گونه منافاتى با ارادهء تشريعى خداوند ، كه زمينه ساز تعالى و تكامل انسان است ، ندارد . « 2 »
بشارات كتب پيشين به نزول قرآن
اشاره شد كه راههاى تشخيص رسالت يك پيامبر متنوع و گوناگون است ، همچون :
اعجاز ، گواهى قطعى پيامبر پيشين ، گرد آورى قرائن و شواهد اطمينان بخش از طريق مطالعه زندگى او و پيروان او ، محتواى دعوت او ، ابزارهاى مورد استفاده در دعوت او و اهداف مورد نظر او . در زمينه بعثت پيامبر اكرم و قرآن كريم اشارتها و بشارتهاى بسيارى در عهدين صورت بسته است كه مىتوان به منابع تخصصى و علمى مراجعه نمود . « 3 » در اينجا به اقتضاى اقتصار ، تنها به برخى از آياتى كه جنبهء استدلالى داشته و از اهل كتاب معاصر پيامبر اين اعتراف را باز مىگيرد ، اكتفا
هامش
( 1 ) اسراء / 16 .
( 2 ) ر . ك : تفسير كبير فخر رازى ، تفسير المنار ، تفسير الميزان ، ذيل آيه .
( 3 ) ر . ك : بشارات عهدين ، محمد صادقى .