لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ إِنْ شاءَ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً
« 1 »
تا خداوند راستگويان را به سبب راستگوئىشان پاداش دهد و منافقان را عذاب كند اگر بخواهد و يا آنها را بيامرزد كه خدا آمرزنده و بخشنده است .
البته عفو ابتدائى خداوند كه گاهى شامل حال بندهاى مىشود كه هنوز توبه نكرده ، امرى مسلم است و آيات بسيارى به آن دلالت دارد منتهى در دو آيهاى كه آورديم لفظ توبه به كار رفته و منظور همان عفو ابتدائى است . بديهى است كه عفو ابتدائى خداوند كه گاهى شامل حال بعضى از بندگان مىشود ، براى خود حساب و كتابى دارد و شامل همه نمىشود ، بلكه كسانى از آن برخوردار مىشوند كه در خود شايستگى و اهليت آن را ايجاد كنند اگرچه از گناه بخصوصى توبه نكردهاند .
مطلب ديگرى كه در اينجا متذكر مىشويم اين است كه گاهى بنده خالصى از اين كه لحظهاى از ياد الهى غافل شده و يا ترك اولائى از او سر زده و يا انتخاب احسن نكرده است خود را گناهكار مىداند و از اين نقيصه به درگاه خداوند توبه مىكند . توبهاى كه در قرآن كريم به بعضى از انبياء عليهم السلام نسبت داده شده ، از اين نوع است :
فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
« 2 »
پس آدم از پروردگار خود كلماتى را دريافت نمود پس به او توبه كرد همانا او بسيار توبهپذير و بخشنده است . »
وَ خَرَّ مُوسى صَعِقاً فَلَمَّا أَفاقَ قالَ سُبْحانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ
« 3 »
هامش
( 1 ) - سوره احزاب ، آيه 24 .
( 2 ) - سوره بقره ، آيه 37 .
( 3 ) - سوره اعراف ، آيه 148 .