مِنْهُمْ قُوَّةً وَ أَثارُوا الْأَرْضَ وَ عَمَرُوها أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوها . . .
« 1 » .
آيا در روى زمين سير نمىكنند تا ببينند كه سرانجام پيشينيان چگونه بوده است ؟ از لحاظ قدرت از آنان قوىتر بودند و زمين را كاويدند و آن را آباد ساختند بيشتر از آنكه آنان آباد كردند . . .
داشتن وسائل رفاه و زندگى لوكس :
وَ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثاثاً وَ رِءْياً
« 2 »
و چه بسا هلاك نموديم پيش از آنها از قرنهائى كه از لحاظ كالاها و از لحاظ منظر از آنها زيباتر بودند .
با تتبع در اين آيات و آيات مشابه آنها روشن مىشود كه وقتى در جامعهاى عوامل سقوط و نابودى رخنه كرد و طبق سنتهاى الهى محكوم به سقوط شد ، ديگر هيچيك از مظاهر قدرت نمىتواند آن جامعه را نجات دهد .
نكتهء ديگرى كه از اين آيات استفاده مىشود اين است كه از ديرباز داشتن قدرت و ثروت و كثرت جمعيت و آبادانى شهرها مقياس پيشرفت و ثبات جامعه شناخته شده است ؛ اما قرآن در وراى اين مظاهر فريبنده از عامل ديگرى خبر مىدهد كه در صورت اقتضاء و پيدا شدن زمينه ، جامعه را به سقوط مىكشاند .
بسيار بودند كسانى كه دل خود را به همين مظاهر قدرت خوش كرده بودند و خود را شكستناپذير مىدانستند ؛ اما در اثر عملكرد ناشايست ، به نابودى كشيده شدند و كارى از دست آنها برنيامد . آرى همهچيز مقهور سنتهاى الهى است .
هامش
( 1 ) - سوره روم ، آيه 9 .
( 2 ) - سوره مريم ، آيه 74 .