و مسلمانان شكست خوردند و جمعى از شخصيتهاى برجسته از مسلمانان از جمله حمزه عموى پيامبر شهيد شدند .
در اين آيه ضمن دلدارى و تسلاى خاطر نسبت به مسلمانان كه مبادا روحيه خود را از دست بدهند ، به يكى از سنتهاى الهى در كل تاريخ اشاره شده ، تا مسلمانان به خود مغرور نباشند و خود را تافته جدابافته از ديگران ندانند و بدانند كه براى رسيدن به پيروزى و ايجاد جامعه برتر بايد تلاش كنند و ايمان داشته باشند .
2 - در اين آيه مسألهاى تحت عنوان مداوله مطرح شده كه يكى از سنتهاى الهى حاكم بر تاريخ است و منظور از آن اين است كه شكست و پيروزى دست به دست مىگردد و هر جمعى طعم تلخ شكست را مىچشد ، منتها بعضى از جوامع در مقابل شكست ، خود را مىبازند و از بين مىروند و بعضى ديگر بر مقاومت خود مىافزايند و نه تنها از بين نمىروند ، بلكه آن شكست را سكوى پرش خود قرار مىدهند و با تجربه جديدى وارد ميدان مىشوند .
در آيه شريفه از اين موضوع به صورت ايام نام برده شده است يوم علاوه بر معناى متعارف خود به مقدار زمانى گفته مىشود كه حادثهاى مهم در آن اتفاق افتاده باشد ( عربها حادثه مهمى را كه اتفاق افتاده است ، يك يوم مىنامند يوم فجار ، يوم ذى قار ، يوم احد و . . . كه مجموعا به ايام العرب شهرت يافته است ) در اين آيه متذكر مىشود كه اين يومها كه با شكستها و پيروزيها همراه مىباشد ، همواره ميان اقوام و ملل در حال گردش است و اين ، خود يكى از سنتهاى خدا در تاريخ است .
قرآن كريم با يادآورى اين مطلب به جامعهها اميد و حركت مىبخشد و مقرر مىدارد كه :
پيروزى در ملك هيچكس نيست بنابراين دليلى بر يأس وجود ندارد آنان كه اكنون در اوج پيروزى هستند ، به زودى حركت ايام آنها را پائين مىكشاند ، و آنها كه اكنون ضعيف و ناتوان هستند ، روزى به پيروزى مىرسند ، و با اين تذكر به آنها كه پيروزى را در آغوش كشيدهاند هشدار مىدهد كه به خود مغرور نباشند و در مقابل به آنها كه شكست خوردهاند نويد مىدهد كه دچار يأس و نوميدى نشوند .
سيرى در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 297
مساهمون: يعقوب جعفرى
ص٢٩٧