البته بعضىها گفتهاند كه در آيه مورد بحث آنجا كه مىفرمايد :
وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ
منظور همان كشته شدگان در راه خدا هستند و معناى آيه اين است كه خداوند مىخواهد از شما قربانيانى بگيرد ، اما چنين احتمالى بعيد به نظر مىرسد زيرا ظاهرا كلمه شهيد در قرآن هيچكجا به معناى مقتول در راه خدا استعمال نشده است ( اگرچه در روايات و دعاها به اين معنا استعمال شده ) و از اين گذشته سياق آيه و تعبيرى كه در آن آمده با اين مطلب سازگار نيست زيرا تعبير اتخاذ شهيد تناسبى با اين معنا ندارد ، بلكه بيشتر با همان معناى شاهد گرفتن و نمونه ارائه كردن مناسبت دارد .
ج - از بين بردن ناخالصىهاى مؤمنان : هدف ديگرى كه قرآن براى مداوله مطرح مىكند ريختن ناخالصىها است به اين معنا كه مؤمنان با اين شكستها پختهتر و در كورهء ناكاميها و تلخيها ذوب شوند و اعماق وجودشان از آلودگيها و شائبهها جدا گردد و با بصيرتى جديد و تجربهاى جديد به ميدان بيايند .
البته اين امر غير از آشكار شدن ايمان مؤمنان و ظهور گروه با ايمان است منظور اين است كه همان مؤمنانى كه ايمان آنها به مرحله ظهور رسيد از نظر مراحل ايمان به جايگاه والائى برسند و آنچنان باشند كه خدا مىخواهد .
د - نابودى تدريجى كافران : يكى ديگر از آثار و خواص مداوله اين است كه در اثر همين شكستها و پيروزيها و در طول حركت مداوم تاريخ ، به تدريج كافران از بين مىروند و بساط كفر برچيده مىشود و اين نتيجه نهائى مداوله و شكستها و پيروزيهاى متناوب است زيرا همانگونه كه گفتيم ، مداوله سبب قوىتر شدن جبهه ايمان و ريختن ناخالصىهاى مؤمنان مىشود و اين مساوى است با ضعيفتر شدن جبهه كفر و از بين رفتن تدريجى آن . « 1 »
هامش
( 1 ) - رجوع شود به بينش تاريخى قرآن ، تأليف نگارنده .