آن كتاب مراجعه مىكنند اختلاف سليقههاى بسيارى در آن مىبينند و حتى شايد تناقضها و تضادهائى در آن پيدا بكنند .
اگر مدت تأليف كتاب زياد طول بكشد ( مثلا بيست سال ) و كتاب نه دربارهء يك موضوع بلكه در باره موضوعات متنوع بسيارى تأليف شده باشد و نويسندهء آن در حالات مختلفى از غم و شادى و جوانى و پيرى و بيمارى و تندرستى و در بحرانهاى مهمى كه براى او پيش آمده آن كتاب را بنويسد ، پرواضح است كه بخشهاى مختلف كتاب با همديگر هماهنگ نخواهد بود و نويسنده دچار تضادها و تناقضهاى بسيارى خواهد شد .
مثلا شما شاعران بزرگ و معروف را در نظر بگيريد آيا شعرهائى كه در جوانى و اوائل كار سرودهاند با شعرهائى كه در دوران پختگى و كسب تجربههاى فراوان سرودهاند يكى است ؟
ولى قرآن از يك هماهنگى و استحكام و اتقان عجيبى برخوردار است و اين در حالى است كه همه مىدانيم كه آيات قرآنى در طول بيست و سه سال آن هم در حالتهاى مختلف نازل شده بعضى از آيات در حال جنگ و شدت بحران و بعضى از آنها در حال صلح و آرامش بعضى از آنها در اوائل كار پيامبر كه دوران غربت و بيكسى اسلام بود آمده و بعضى ديگر در مدينه و يا پس از فتح مكه و دوران شوكت و اقتدار اسلام نازل شده و پيامبر آن آيات را از چهل سالگى تا شصت و سه سالگى به مردم خوانده است .
با اين وجود آيات مكى به همان نسبت محكم و متقن است كه آيات مدنى و آياتيكه در ابتداى بعثت نازل شده به همان مقدار فصاحت و بلاغت دارد كه آيات نازل شده در اواسط يا اواخر حيات پيامبر . همچنين آياتيكه بهنگام سختىها و شدائد فرود آمده به همان درجه از اعجاز است كه آيات نازل شده در هنگام فراغت و آسايش .
اين حقيقت را كه در قرآن تناقض و اختلاف وجود ندارد ، خود قرآن دليلى بر حقانيت و اعجاز قرآن گرفته و مردم را به انديشيدن در اين مسئله فراخوانده و فرموده است :
سيرى در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 177
مساهمون: يعقوب جعفرى
ص١٧٧