- فاضل مقداد پس از نقل اقوال در مسئله ، اين قول را كه جهت اعجاز قرآن مجموع اسلوب و فصاحت و اشتمال بر علوم شريفه است ، تقريب مىكند . « 1 »
اين بود اجمالى از نظريهها و اقوال متكلمين گذشته در مورد وجوه اعجاز قرآن و البته وجوه ديگرى نيز بهطور جسته و گريخته گفته شده كه متكلمين به آنها اعتنا نكردهاند مانند : نبودن تناقص در قرآن ، شيرينى و حلاوت قرآن ، تازگى قرآن در گوش شنوندگان هرچند مكرر هم باشد و از اين قبيل .
علاوه بر وجوهى كه نقل كرديم و متكلمان گذشته قرنها روى آنها بحث كردهاند و به تكرار مكررات پرداختهاند اخيرا نويسندگان معاصر بخصوص نويسندگان مصرى وجوه تازهاى را عنوان كردهاند كه به آنها نيز اشاره مىكنيم .
نويسندگانى مانند شيخ محمد عبده و رشيد رضا وطنطاوى و مصطفى صادق رافعى و سيد قطب و عبد الرزاق نوفل و همينطور سيد هبة الدين شهرستانى و صبحى صالح و مانند آنها مطالب تازهاى درباره زيبائىهاى قرآن و روشهاى فنى و تكنيكى ويژهاى كه در آن به كار گرفته شده است ، آوردهاند كه بعضى از آنها به همان اسلوب قرآن باز مىگردد كه از قديم مطرح بود ولى اينها به صورت جديدى مطرح كردهاند اما بعضى از آنها كاملا تازه و بىسابقه است كه از جمله آنها موارد زير را مىتوان نام برد :
1 - اعجاز در آهنگ و موسيقى كلمات . شايد نخستين كسى كه به اين موضوع پرداخت رافعى بود كه نخست در كتاب « تاريخ آداب العرب » و سپس در كتاب « اعجاز القرآن » خود ، اين مطلب را عنوان كرد . به عقيده او انتخاب كلمات و حتى حروف براى معانى گوناگونى از لحاظ آهنگ و موسيقى لفظ كاملا حساب شده است و الفاظ قرآن در شدت و رخوت و ترقيق و تفخيم با معانى آن متناسب است . « 2 » او معتقد است كه تركيب كلمات و حروف در قرآن براساس موسيقى خاصى است كه با معانى آن هماهنگ
هامش
( 1 ) - فاضل مقداد ، اللوامع الالهيه ص 221 .
( 2 ) - رجوع شود به : رافعى ، تاريخ آداب العرب ج 2 ص 225 .