تأليف على بن عيسى رمانى ( متوفى 384 ) كه از متكلمين شيعه بود و كتاب « بيان اعجاز القرآن » از خطابى ( متوفى 388 ) و كتاب « اعجاز القرآن » ابو بكر باقلانى كه از شهرت و معروفيت بيشترى برخوردار است .
بهرحال بحث درباره وجوه اعجاز قرآن ، بحث رائجى شد و علاوه بر كتابهاى مستقل به كتب كلامى و تفسيرى نيز راه يافت و البته اين بحث بيشتر در زمينه نظم و اسلوب و فصاحت و بلاغت قرآن بود . بعدها وجوه ديگرى نيز مطرح شد و بر تعداد آن افزوده گرديد تا جائى كه سيوطى گفته است بعضىها وجوه اعجاز قرآن را به هشتاد وجه رسانيدهاند . « 1 » زركشى در كتاب « البرهان فى علوم القرآن » دوازده وجه براى اعجاز قرآن نقل كرده كه به اختصار عبارتند از :
1 - خداوند مردم را از معارضه با قرآن منصرف كرده ( اين همان قول به صرفه است )
2 - اعجاز قرآن مربوط به تأليف خاص آن مىباشد .
3 - اعجاز قرآن به خاطر خبرهاى غيبى و پيشگوئىهاى آن است .
4 - اعجاز قرآن به سبب قصهها و اخبارى است كه از گذشتگان آورده است .
5 - اعجاز قرآن به سبب خبر دادن از باطن افراد است ( نمونههائى از اين گونه آيات را آورده )
6 - اعجاز قرآن به خاطر نظم و صحت معانى و فصاحت الفاظ آن است .
7 - وجه اعجاز قرآن فصاحت و غرابت اسلوب و سلامت آن از هرگونه عيب است .
هامش
و « الرسالة الشافية » از جرجانى با تحقيق محمد خلف الله و محمد زغلول سلام در قاهره از طرف دار المعارف چاپ شده . گفتنى است كه نام كتاب رمانى را ياقوت در معجم الادباء ج 14 ص 75 و داوودى در طبقات المفسرين ج 1 ص 425 همان « اعجاز القرآن » ذكر كرده است .
( 1 ) - قاضى طباطبائى ، تعليقه بر اللوامع الالهيه ص 220 به نقل از كتاب « معترك الأقران » سيوطى