( * ) شيخ طوسى و طبرى
ابو جعفر محمد بن جرير بن يزيد طبرى ( 224 - 310 ه ) از مفسران و مورخان بزرگ قرن چهارم است . 7
دو كتاب تاريخ و تفسير « جامع البيان فى تأويل القرآن » وى از آثار مشهور اوست . تفسير طبرى از منابع مهم « تفسير به مأثور » نزد اهل سنت به شمار مىرود و علاوه بر اينكه رجوع به روايات تفسيرى صحابه و تابعين كه بطور مستفيض آمده ، تأكيد مىكند ؛ با توجه به ظواهر قرآن و روايات نبوى به ابطال يا ترجيح آنها مىپردازد .
هرچند طبرى روايات را با ذكر سند و بطور « معنعن » نقل مىكند ؛ ولى در بسيارى موارد آنها را ضعيف و نادرست مىداند .
طبرى ، روايات تفسير به رأى را توجيه و به روش تفسير قرآن به قرآن ترغيب مىكند 8 و در زمينههاى لغت ، قرائت ، اعراب ، استشهاد به اشعار و استناد به ظواهر آيات و روايات نيز به بحث مىپردازد .
طبرى ، گاهى يك روايت را ده بار با سلسله سند هر كدام ذكر مىكند ولى شيخ تنها نام مفسران را برده و آنها را به صورت مرسل نقل مىنمايد و در پارهاى از موارد با نقل كامل قول تفسيرى وى ، آن را مردود مىداند . براى مثال ، ذيل آيه كريمه 9 :
« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ »
مىفرمايد 10 :
« و قال الطبرى : انه لا يجوز تأويل من قال لن تقبل توبتهم عند حضور موتهم قال : لانه لا خلاف بين الامة ان الكافر اذا اسلم قبل موته بطرفة عين فى ان حكمه حكم المسلمين فى وجوب الصلاة عليه . . . »
شيخ طوسى گفتهء وى را نادرست خوانده و مىفرمايد :
« و هذا الذى قاله ليس بصحيح لانه لا يمتنع ان نتعبد باجراء احكام الاسلام عليه و ان كان اسلامه على وجه من الالحاد لا يثبت معه استحقاق العقاب عليه . »
از آنجا كه تفسير طبرى در دسترس شيخ بوده ، شيخ از روايات تفسيرى و اقوال مفسران كه در جامع البيان آمده ، به خوبى بهره گرفته ، ليكن اغلب آنها را به صورت « قيل » به صحابه و تابعين نسبت داده است و بسيار گستردهتر از طبرى اقوال آنها را