از ديگر ويژگيهاى متأخرين ، كلامى بودن تفاسير آنهاست كه شيخ علاوه بر مناقشه اقوال تفسيرى آنها ، نظرات كلامى آنان را نيز مورد نقض و ابطال قرار داده است .
همچنين بهرهگيرى دامنهدار از منابع كلامى و نقل عبارات ايشان در نتيجه دستيابى مفسر به كتب آنهاست . 1
نقل اقوال آنها 1 - غالبا اقوالى كه با روايات صحابه و تابعين متفاوت است نقل نموده و آن را ارزيابى مىنمايد . در اين موارد ، عبارات ايشان را عينا ، گاهى در چند سطر ، نقل كرده و يا با سكوت تلويحا آن را پذيرفته يا اگر آن را خلاف مبانى و تكيهگاههاى قبول و پذيرش خود مىبيند ، با ذكر دليل ، آن را مردود مىخواند . 2
مثلا ذيل آيه 88 - 89 سورهء صافّات ، گفتهء ابو مسلم را با اعتماد به سياق آيات ياد شده نادرست مىخواند 3 و مىفرمايد : « مطلب ابو مسلم با سياق آيه هماهنگ نيست زيرا خداوند حكايت مىكند كه ابراهيم با قلب سليم آمد يعنى از شرك دور بود . »
2 - در صورتى كه متأخرين اقوال تفسيرى صحابه و تابعين را پذيرفته باشند ، مفسر با تعبير زيباى « و هو اختيار » . . . يا « و اختاره - مثلا - الطبرى يا الجبّائى » آن را ذكر مىكند . 4
3 - گاهى مناقشات تفسيرى برخى از ايشان را نقل كرده و آنگاه به ردّ يكى و ترجيح ديگرى مىپردازد . 5
4 - گاهى بهرهگيرىهاى موضعى و كلامى آنها را ناصحيح مىداند مثلا معتزله معتقد است كه خداوند به كسى كه عمل بدى را بر اساس حكمتى انجام داده ، پاداش مىدهد 6 و در ردّ اين گفته ، مفسر گرانمايه مىفرمايند :
« آنچه رمانى برداشت نموده ، صحيح نيست ، زيرا مرتكب شونده كار زشت ، نمىتواند پاداش دريافت كند هر چند موارد پسنديدهاى بر آن عارض گردد . در صورتى كه عمل در ظاهر زشتى انجام گرفت و به ازاى آن پاداش دريافت كرد ، مىفهميم كه آن كار واقعا قبيح نبوده ، نظير آنكه فردى در حال اجبار ، اظهار كفر كند . »
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — صفحة 142
مساهمون: اكبر ايرانى قمى
ص١٤٢