را كشف كند .
روش چهارمى كه اينك در صدد بررسى آن هستيم ، تفسير قرآن به قول و گفتار پيامبر اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - و ائمه معصومين - عليهم السلام - است كه به « تفسير القرآن بالسنة » موسوم است . روايات تفسيرى كه از پيامبر اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - و امير المؤمنين - عليه السلام - ، نقل و توسط صحابه و سپس تابعين ، سينه به سينه ، محفوظ مانده ؛ تا اواخر قرن اول هجرى به صورت غير مدوّن ، لابلاى ديگر روايات وجود داشت ؛ تا اينكه در عصر تابعين در يك جا گرد آمد . بنابراين شكل نخستين تفسير ، روش تفسير القرآن بالنقل و الاثر ، از معصوم - عليه السّلام - است كه اين روش توسط ديگر ائمه اطهار ، خصوصا باقرين - عليهما السّلام - تكميل گرديد . روايات تفسيرى در كتب تفاسير نقلى مانند تفسير قمى و تفسير كوفى و تفسير عياشى و نور الثقلين و البرهان و جز آنها ، جمعآورى شده است .
( * ) سنّت
سنّت در اصطلاح علم اصول ، به قول ، فعل و تقرير پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله - و ائمه معصومين - عليهم السلام - گفته مىشود 1 و نزد اماميه ، قول و فعل و تقرير ائمه اطهار - عليهم السلام - همچون گفتار و كردار رسول اكرم - صلى اللّه عليه و آله - حجّت است . شيخ طوسى در پيشينه تبيان ، به اين موضوع تصريح مىفرمايد ؛ ليكن آنچه مهم و مورد بحث ما مىباشد اقوال تفسيرى آنها است كه غالبا در پاسخ پرسش اصحاب و درخواست آنها بيان داشتهاند .
قرآن كريم ، پيامبر اكرم را نخستين مفسر و مبين قرآن معرفى مىكند :
وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ .
2
مرحوم علامه طباطبايى ذيل اين آيه مىفرمايد 3 :
« و فى الآية دلالة على حجيّة قول النبى ( صلى اللّه عليه و آله ) فى بيان الآيات القرآنة و . . . يلحق به بيان اهل بيته لحديث الثقلين المتواتر . . . » كه با توجه به حديث ثقلين ، ثقل كبير يعنى اهل بيت - عليهم السّلام - نيز مبين و مفسّر قرآنند .
بنابراين ، شايستهترين افراد به تفسير قرآن ، پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله -