مىفرمايد 2 :
« گفتهء آنان از لحاظ اسناد تاريخى بسيار نادرست است . شايسته است كسى كه در تأويل قرآن سخن مىگويد به تاريخ و شأن نزول آيات نيز مراجعه كند و بر اساس نظرات و خواهشهاى نفسانى خود حرفى نزند . »
شايد بتوان گفت كه : خاستگاه روشها و مذاهب تفسيرى ، شكل و ساختار قرآن است . زيرا اين كتاب مقدس ، آخرين معجزهء آسمانى است ؛ براى هدايت جهانيان نازل شده و داراى ظاهر و باطنهايى است و ابعاد و آفاق نامتناهى دارد .
پيامبر اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - دربارهء وجوه داشتن قرآن مىفرمايند 3 :
إنّ القرآن ذلول ذو وجوه فاحملوه على احسن الوجوه .
معانى قرآن وجوه متعدد دارد بهترين وجه آن را انتخاب كنيد .
شيخ نيز در مقدمه 4 ، اين حديث را نقل كرده كه پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله - فرمودند :
ما نزل من القرآن من آية الّا و لها ظهر و بطن .
هيچ آيهاى از قرآن نيست جز آنكه ظاهر و باطنى دارد .
امير مؤمنان - عليه السلام - در نهج البلاغه توصيفات ارزنده و بلندى دربارهء قرآن فرمودهاند كه اجمالا اشاره مىكنيم :
و القرآن ظاهره انيق و باطنه عميق ، لا تفنى عجائبه و لا تنقضى غرائبه و لا تكشف الظلمات الّا به . . . 5
قرآن ظاهرى زيبا و باطنى عميق دارد . عجايبش از بين رفتنى نيست و شگفتيهاى آن تمام شدنى نيست و تاريكىها ( جهلها ) به آن روشن مىشود .
و بحرا لا يدرك قعره . . . و بحر لا ينزفه المستنزفون و مناهل لا يغيضها الواردون ، جعله اللّه ريّا لعطش العلماء و ربيعا لقلوب الفقهاء و محاجّ لطرق الصلحاء . . . 6 .
درياى ژرفى كه گودى آن بىپايان است و آب آن را نمىتوانند كم كنند . چشمههايى دارد كه مراجعان از آن سيراب نمىشوند خداوند آن را براى تشنگى دانشمندان گوارا قرار داده و براى دلهاى فقها بهارى سرسبز و براى پاكان و عارفان راههاى استدلال و احتجاج را فراهم آورده است .
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — صفحة 107
مساهمون: اكبر ايرانى قمى
ص١٠٧