16 - سبب نزول
بسيارى از آيات قرآنى كه بر پيغمبر خدا نازل شد تنها براى هدايت مردم به راه - راست بود و سبب و انگيزهء خاصى در آنها نبود . ولى دستهء ديگرى از آيات به علت و جهت خاصى نازل شده است . يعنى موجبى و انگيزهاى پيدا شده تا حكمى بيان گرديده و مطلبى ذكر گرديده است . در اين فصل ، اين دسته از آيات مطمح نظر و مورد گفتگو است .
البته ما همهء اين آيات را در اينجا نمىشماريم . در اين باره كتب مفصلى تدوين يافته و جاى چنين امرى آنجاست « 1 » باضافه ، در تفاسير كتاب خدا معمولا پيش از شروع به تفسير ، شأن نزول و انگيزهء اوليهء آن را مفسرين بتفصيل ياد مىكنند . ولى ما در اينجا مطلب را بطور كلى مورد بحث قرار داده و پس از اشارهاى از آن در مىگذريم .
معنى سبب نزول
در دوران نبى اكرم ( ص ) گاه حادثهاى پيش مىآمد و يا پرسشى از او مىشد كه آيهاى و يا آياتى از قرآن دربارهء آن حادثه و يا به پاسخ آن پرسش نزول مىيافت ؛
هامش
( 1 ) از تصانيف قديمهاى كه در اين باره ذكر كردهاند پيش از همه از على بن مدينّى ، شيخ بخارى است ( ابو الحسن على بن عبد اللّه ابن جعفر السعدى متوفى 234 تذكرة الحفاظ 2 ، 15 ، 16 شذرات الذهب 2 :
81 ) . مشهورتر از همه در اين باب اسباب النزول واحدى نيشابورى است كه بارها چاپ شده است .
سيوطى مىگويد جعبرى اين كتاب را خلاصه كرده ، اسانيدش را حذف كرده و چيزى بدان نيفزوده است .
از ابن حجر نيز در اين باب كتابى بوده كه كاملا بر آن وقوف نيافتيم ( اتقان 1 : 28 ) خود سيوطى نيز در اين باب كتابى مشهور بنام لباب النقول فى اسباب النزول دارد كه بس معروف است به فارسى نيز كتب چندى است كه از جمله اخيرا شأن نزول آيات قرآن از صدر الدين محلاتى شيرازى در مهر ماه 1334 ه . ش . چاپ شده است . در همين زمينه كتابى نيز از دانشمند محترم آقاى دكتر محمد باقر محقق بر مبناى كتب معتبر چاپ شده است .