روش نولدكه بعدها مورد قبول بسيارى از مستشرقان قرار گرفت و شهرت زيادى يافت . كار او نتايج بزرگى در علوم قرآنى بار آورد و روش او جلب توجه بسيارى را كرد . ولى اين كار را نمىتوان ناگفته گذارد كه او در ترتيب قرآن بر حسب نزول زمانى روشى غير اسلامى و راهى تازه برگزيده است .
اگر حقيقت را بخواهيم در تشخيص ترتيب زمانى نزول آيات نمىتوان روايات و اخبار صحيح را ناديده گرفت ، زيرا روايات از صحابهء پيغمبر نقل شده و آنها خود شاهد نزول وحى الهى بوده و زمان و مكان آن را خوب مىدانستهاند . تابعان ، تفصيل آن را از زبان ياران پيامبر اكرم شنيده و براى نسلهاى بعدى بازگو كردهاند .
البته چنان كه قبلا هم گفتهايم در اين باره از رسول خدا چيزى نگفتهاند ، ولى آنچه هم ياران او ( ص ) گفتهاند در نهايت دقت و صحت است . اين را هم بايد اضافه كرد كه تكيه بر روايات صحيح بهيچوجه منافى با به كار بردن نظرات اجتهادى و تتبّع و تحقيق شخصى نيست . بخصوص در مواردى كه روايات صريح و صحيحى در دست نيست . در اين موارد جاى تحقيق و بحث هست و اين تتبّع بهر شكلى مىتواند نمودار گردد .
اختلاف نظر دربارهء مكى و مدنى بودن گاهى دربارهء اصل سوره است كه آيا سوره مكى است يا مدنى و زمانى در مورد بعضى از آيات است كه آيهء بخصوصى و يا آيات مخصوصى هر چند در سورهاى كه مثلا مدنى است ممكن است مكى باشد .
بهر صورت ، حل اين گونه اختلافات بستگى به رأى و اجتهاد دارد و در اين قبيل جاهاست كه با استناد به قرائن و امارات ديگر و با تحقيق و تفحص در متن آيات و
هامش
91 ، 80 ، 68 ، 87 ، 95 ، 103 ، 85 ، 73 ، 101 ، 99 ، 81 ، 53 ، ( 82 و 84 ) ، 100 ، 79 ، 77 ، 78 ، 88 ، 89 ، 75 ، 83 ، 69 ، 51 ، 52 ، 56 ، 70 ، 55 ، 112 ، 109 ، 113 ، 114 ، 1 ، 54 ، 37 ، 71 ، 76 ، 44 ، 50 ، 20 ، 26 ، 15 ، 19 ، 38 ، 36 ، 43 ، 72 ، 67 ، 23 ، 21 ، 25 ، 17 ، 27 ، 18 ، 32 ، 41 ، 45 ، 16 ، 30 ، 11 ، 14 ، 12 ، 40 ، 28 ، 39 ، 29 ، 31 ، 42 ، 10 ، 34 ، 35 ، 7 ، 46 ، 6 ، 13 ، 2 ، 98 ، 64 ، 62 ، ( 8 و 47 ) ، 3 ، 61 ، 57 ، 4 ، 65 ، 59 ، 33 ، 63 ، 24 ، 58 ، 22 ، 48 ، 66 ، 60 ، 110 ، 49 ، 9 ، 5 .
اين دو صورت با هم اختلاف دارند . در اين فهرست نود و ششمين سورهء نازله سورههاى 8 و 47 هر دو ذكر شده و بيست و نهمين سوره هم سورههاى 82 و 84 قيد شده است . در عوض ترتيب سورههاى 26 و 95 معلوم نيست كه البته مراجعه به كتاب خود نولدكه رفع اين اشكالات را مىنمايد . و نيز رجوع كنيد : يادداشت 5 نامها و شمارهء سورهها . همين كتاب . و نيز ملحقات .