مىباشد و ديگرى به تابستان كه در آخر آن سوره ( آيهء 176 ) قرار گرفته است و باز از آياتى كه در نهايت گرماى هوا نازل شده آياتى بود كه در غزوهء تبوك آمد ( چون آيهء 49 و يا 81 سورهء 9 توبه ) .
گاهى هم نزول وحى وقتى بود كه پيامبر اكرم در بستر خود بود و نمونهء آن آيهء 118 سورهء 9 توبه مىباشد كه گفتهاند يك سوم از شب مانده بود و پيغمبر خدا نزد « امّ سلمه » بود « 19 » .
زمانى هم بود كه وحى در خواب به پيغمبر اكرم فرود مىآمد و نمونهء آن سورهء كوثر است « 20 » . همچنين ابن عربى مىگويد كه دو آيهء آخر بقرة به شب معراج ميان زمين و آسمان فرود آمد « 21 » .
اشارهاى به كارهاى مستشرقان
چنين بود كوشش و جهدى كه دانشمندان اسلامى براى حفظ خصائص سورهها و آيات قرآنى به كار برده و از هيچ دقت و فحصى براى حفظ حتى زمان و شأن نزول آن باز نايستادهاند .
البته نمىتوان گفت كه زمان نزول و موجبات و اسباب آن و ساير خصوصيّات تمامى آيات و جملات قرآنى به همين دقت و كيفيت ضبط شده است ، ولى مىتوان گفت كه آنچه باقيمانده و به ما رسيده خود در نهايت توجه و اعتناء مىباشد .
اما شگفتى آور است كه پارهاى از خاورشناسان يكباره اينهمه كوشش و جهد را ناديده گرفته و يكسره از آن چشم پوشيده و بيشتر بر تاريخ و سيرهء رسول اكرم اعتماد كنند و كوشش تازهاى به كار برند كه قرآن را به ترتيب نزول زمانى فراهم آورند .
دانشمندان اسلامى براى شناسائى آياتى از اين نظر ، روش و شيوهء خاص متقن و محكمى دارند كه درك آن و به كار بردنش براى بيگانگان آسان و زود فهم نيست .
زيرا دانشمندان اسلامى جز بر روايات صحيحه و احاديث درستى كه از بوتهء آزمون بسلامت بيرون آمده باشد تكيه نمىكنند . ولى خاورشناسان كه به كار بردن درست اين روش را سخت مشكل و توانفرسا يافتهاند و به شيوههاى آسانتر و روشهاى سهل -
هامش
( 19 ) سيوطى آن را از صحيح نقل مىكند : الاتقان 1 : 22 نوع خامس .
( 20 ) سيوطى از صحيح مسلم از قول انس باز مىگويد : الاتقان 1 : 23 نوع خامس .
( 21 ) الاتقان 1 : 23 نوع سادس .