گفت : مردم ! بازگرديد كه خدا مرا نگهميدارد « 15 » .
گاه نزول وحى در سرماى سخت زمستان و زمانى در گرماى طاقتشكن تابستان عربستان بود و ياران پيامبر از اين سرما و گرما به هنگام نزول نيز سخن گفتهاند .
چون يهود مدينه و مردم مكه با هم ساختند و غزوه خندق و وقعهء احزاب « 16 » پيش آمد ، در شبى كه هوا به نهايت سردى رسيده بود مردم پراگنده بودند و جز 12 نفر از مردان كسى نمانده بود . حضرت ، حذيفه را مىخوانند كه او را بسوى لشكريان احزاب بفرستند . حذيفه مىگويد : سوگند به كسى كه ترا به حق برانگيخت بپاى نخاستم براى تو ( از شدت سرما ) مگر از شرم . . . حذيفه مىرود و گزارش كار ابو سفيان و لشكريان او و در هم ريختگى كار آنها و باد عاصف را به پيامبر اكرم مىگويد . در آنجاست كه آيهء نهم سورهء 33 احزاب نازل مىشود « 17 » .
همچنين گفتهاند كه آيات دربارهء افك ( سورهء 24 نور آيات 11 - 26 ) به روز بسيار سردى نازل شد « 18 » .
چنان كه در سابق نيز گذشت واحدى در اسباب النزول خود مىگويد : خداوند دربارهء كلاله دو آيه فرو فرستاد . يكى به زمستان كه در صدر سورهء نساء ( آيهء 12 )
هامش
( 15 ) زركشى از عبد اللّه بن عامر بن ربيعه نقل مىكند كه در يكى از جنگها از قول عايشه نقل كرده و بنقل از طبرانى از عصمة بن مالك الخطمى باز مىگويد ( الاتقان 1 : 21 نوع ثالث ) .
( 16 ) غزوهء خندق را ببينيد : واقدى 362 ، ( 192 گوتينگن ) ، ابن هشام 3 : 226 ، ( 670 برلن ) ، طبقات ابن سعد جزء 2 قسم 1 : 47 ، طبرى 3 : 43 . انساب الاشراف 1 : 165 ، ابن سيد الناس 2 : 54 ، ابن كثير 4 : 92 ، زاد المعاد 2 : 288 ، الامتاع : 215 ، المواهب 1 : 142 ، تاريخ الخميس 1 :
479 ، بخارى 5 : 107 ، جوامع السيرهء ابن حزم : 185 ، مسند طيالسى : حديث 603 ، 712 ، 2168 و مسند احمد 3 : 300 و 4 : 282 ، 285 ، 291 ، 300 - 303 .
( 17 ) سيوطى از دلائل بيهقى نقل مىكند : الاتقان 1 : 22 نوع رابع ، ايضا رجوع كنيد : صحيح مسلم كتاب 32 جهاد حديث 99 ، طبقات ابن سعد : جزء 2 قسم 1 ص 50 ، مسند احمد 5 : 392 ، سيرهء ابن هشام 682 چاپ گوتنگن ، واقدى : 208 چاپ برلن 1882 م . ، ابو الفتوح رازى 8 : 141 ، جوامع السيره :
191 .
( 18 ) افك داستان تهمتى است كه بر عايشه نهادند . سيوطى اين قول را از عايشه از صحيح نقل مىكند :
الاتقان 1 : 22 نوع رابع ، صحيح بخارى : كتاب 52 شهادات باب 2 و 15 ، كتاب 64 المغازى باب 34 ، كتاب 65 تفسير سورهء 24 نور باب 6 و 7 و 11 ، كتاب 96 الاعتصام باب 28 ، كتاب 97 التوحيد باب 35 و 52 - صحيح مسلم : كتاب 49 التوبه حديث 56 - 58 ، سنن ترمذى كتاب 44 تفسير سورهء 24 نور حديث 4 ، ابن سعد : جزء 8 : 39 ، مسند احمد 6 : 59 - 61 و 194 و 367 ، مسند طيالسى : حديث 1665 ، ابن هشام : 731 چاپ گوتنگن ، واقدى : 184 چاپ برلن .