بود كه آيهء 30 سورهء رعد نزول يافت .
سيوطى از تقسيم به حضرى و سفرى نيز سخن مىگويد : البته بيشتر آيات در حضر بود ، ولى در سفرها نيز وحى قطع نمىگشت و سيرهنويسان و راويان مسير دقيق اين سفرها و مكان و زمان نزول اين آيات را به خوبى روشن كردهاند .
چنان كه گفتهاند آيهء 3 سورهء مائده
« الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ »
به عرفه در روز جمعه و به سال حجة الوداع فرود آمد و يا بيهقى در « دلائل » مىگويد كه پايان سورهء نحل در جنگ احد نازل شد و پيامبر ( ص ) بر پيكر حمزه ايستاده بود « 7 » .
زندگى رسول ( ص ) قسمتى در جنگها گذشت و چنان كه ديديم در حين جنگيدن ، جبرئيل امين ، وحى الهى را مىگذارد . نمونهء ديگر آن : پس از واقعهء بدر آغاز سورهء انفال نزول يافت و در عمرهء حديبيه آيهء 189 سورهء 2 بقره « 8 » ، و در تبوك آيهء 76 سورهء 17 بني إسرائيل نازل شد « 9 » .
گفتهاند كه بيشتر قرآن به روز نازل مىشد ، ولى پارهاى از آيهها به شب نزول يافته است « 10 » كه از اين دسته سورهء مريم و اول سورهء فتح و آغاز سورهء حج و آيهء 56 سورهء 28 قصص را شمردهاند « 11 » . گاه در تعيين زمان آنقدر دقت بخرج دادهاند كه لحظهء نزول را نيز ثبت كردهاند ، چنان كه گفتهاند آيهء 128 سورهء 3 آل عمران در ركعت دوم نماز صبح در لحظهاى بود كه مىخواست دعاى قنوت را بخواند « 12 » . - و نيز گفتهاند رسول خدا را هميشه پاسبانى مىكردند . عايشه مىگويد : شبى رسول خدا را خواب نمىگرفت ، از پاسبانان خيمه پرسيد و در اين سخن بوديم كه آواز سلاح شنيديم .
رسول خدا گفت : كيستند اينان كه سلاح دارند ؟ - جواب دادند كه مائيم سعد بن - ابى وقّاص و حذيفه ، آمدهايم تا ترا پاسبانى كنيم . پس رسول خدا بخفت چنان كه غطيط ( خر خر ) وى مىشنيديم . گفتا - و در آن حال اين آيت فرود آمد - :
« وَ اللَّهُ - يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ »
« 13 » رسول خدا در آن خيمه بود از اديم ساخته ، سربدر فرا كرد « 14 » و
هامش
( 7 ) براى تفصيل اين دسته از آيات رجوع كنيد : الاتقان 1 : 18 النوع الثانى ، معرفة الحضرى و السفرى .
( 8 ) پارهاى گفتهاند كه در حجة الوداع يا غزوهء فتح بود .
( 9 ) براى تفصيل اين دسته از آيات رجوع كنيد : الاتقان 1 : 18 النوع الثانى ، معرفة الحضرى و السفرى .
( 10 ) زركشى آن را از عايشه نقل مىكند ( برهان 1 : 199 ) و سيوطى از ابن حبيب ( ابو القاسم حسن بن محمد بن حبيب نيشابورى ) الاتقان 1 : 20 .
( 11 ) البرهان 1 : 198 ، الاتقان 1 : 20 ، النوع الثالث .
( 12 ) الاتقان 1 : 22 بنقل از صحيح .
( 13 ) سورهء 5 مائده : آيهء 67 .
( 14 ) تفسير ميبدى : كشف الاسرار 3 : 182 .