تاريخى ديگر متناقض است .
1 ) بنيادگذار نخستين جمع قرآن ابو بكر بود ، ولى موجب معنوى و باعث اصلى آن ، عمر بوده است .
2 ) علت اساسى اقدام به جمع قرآن حفظ آن از نابودى بوده است . جنگ يمامه اين فكر را به وجود آورد و عمر ابو بكر را به اين كار وادار ساخت . پس ، اين امرى مربوط به مصالح عامّه و مهمّى حكومتى بوده است . و به همين دليل نسخهء گردآورى شده پس از ابو بكر به دست ورّاث و خويشان او نيفتاده و به جانشين او ( عمر ) منتقل گرديد .
3 ) قرآن جمع شده ، پس از فوت عمر ، به دست حفصه دختر او افتاد و اين امر ، نظر اظهار شده در قسمت دوم را نقض مىكند . زيرا چنين معلوم مىشود كه عمر آن را امرى خصوصى و شخصى تلقى كرده بود ، نه امرى عمومى و دولتى ، مخصوصا اين كه مىبينيم ، پس از فتح بلاد مهم در زمان عمر ، اين نسخه به عنوان نسخهء رسمى بر نو مسلمانان عرضه نشده است . در صورتى كه مصاحف عبد اللّه بن مسعود و ابىّ بن كعب ، با آنكه حاميانى چون عمر نداشت ، بر بلاد و ممالك مفتوحه عرضه شد .
4 ) ابو بكر تنها دو سال و دو ماه خلافت كرد و اين مدت براى جمع قرآن كه در دست آن همه اشخاص پراگنده بود ، كوتاه به نظر مىرسد و مخصوصا اگر جنگ يمامه را سبب واقعى بدانيم ، فرصت باقى مانده فقط 15 ماه خواهد بود .
5 ) ارتباط اقدام به جمع قرآن و جنگ يمامه ضعيف به نظر مىرسد . زيرا چنان كه كائتانى گفته است : در ميان كشته شدگان عقربا قاريان قرآن كم بودند و بيشتر آنها جديد الاسلام بودهاند . البته اين سخن در صورتى درست است كه صورت اسامى 151 نفرى كه كائتانى به دست داده صحيح باشد و اطلاعات ما از اسامى قاريان قرآن در آن عصر كافى باشد . در ميان اين كشته شدگان فقط دو نفر را مىيابيم كه قارى بودن ايشان مورد تصديق همه است . يكى عبد اللّه بن حفص بن غانم و ديگرى سالم مولى ابى حذيفه بود كه پس از عبد اللّه رايت مهاجران را به دست گرفت . از طرف ديگر دليلى در دست داريم كه بسيارى از قاريان قرآن از اين جنگ جان به سلامت بردهاند و آن عبارت ابو حذيفه است كه گفت : « اى مردم قرآن ! قرآن را با اعمالتان زينت دهيد » ( البته در صورتى كه انتساب اين سخن به او در آن موقع
تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 394
مساهمون: محمود راميار
ص٣٩٤