2 - نامهاى قرآن
نخستين نام [ مصحف ] :
دربارهء اينكه در زمان رسول خدا ( ص ) از مجموعهء وحى الهى به چه نام مشخّصى ياد مىشده ، سخن قطعى و روشنى در دست نيست . چه ، هنوز باب وحى مسدود نشده بود و چنان كه خواهيم ديد ، جمع و گردآورى قرآن ، گرچه در زمان پيامبر اكرم ( ص ) آغاز گشته بود ، ولى به نحو اساسى و قطعى در زمان خلفاء بپايان آمد . البته در همان آيات صدر نزول هم كلمهء « قرآن » نازل شده بود و اين نام بر تمام و يا قسمتى از كلام الهى هر دو اطلاق مىشد ، اما نامهاى ديگرى هم چون كتاب ، ذكر ، فرقان و غيره از نامهاى بسيار مذكور در قرآن بود . بنابراين نام رايج مشخصى كه همه در آن زمان بر آن اتفّاق نظر داشته باشند ، بازگو نشده است .
از فحواى عبارات احاديث و اخبار چنين فهميده مىشود كه نام اوّلى كه پس از رحلت رسول ( ص ) بر مجموعهء آيات الهى نهادهاند ظاهرا مصحف بوده است . اين كلمه به همين صورت در قرآن مجيد نيامده امّا همريشهء اين كلمه ، صحف هشت بار بدين صورتها آمده است :
صحف ابراهيم و موسى ( 87 : 19 ) ، صحف موسى ( 53 : 36 ) ، صحف اولى ( كتب اوايل 20 : 133 و 87 : 18 ) ، صحف مكرّمه ( نامههاى گرامى ، لوح محفوظ يا كتب انبياء 80 : 13 ) ، صحف منّشره ( نامههاى سرگشاده و افراخته 74 : 52 و به صورت نشرت ( 81 : 10 ) ، صحف مطهّره ( نامههاى پاكيزه 98 : 2 ) صحف جمع صحيفه است و صحيفه چيزى است كه گسترده و گشاده باشد . از اينجا صفحهاى را هم كه بر آن مىنويسند صحيفه گويند .
صحف و صحيفه از كلمات رايج عربى پيش از اسلام است « 1 » و از جمله در بيتى
هامش
( 1 ) ببينيد : ديوان هذيل ، ش 3 چاپ كوزه گارتن ، متلّمس چاپ ولرس 2 / 2 و 9 / 6 ، اغانى 20 : 24 .