گفتار ششم يك ترجمهء آزاد
( پلى ) - پلى ميان شعر هجايى و عروضى فارسى در قرن اول هجرى ، ترجمهاى آهنگين از دو جزو قرآن مجيد ، به اهتمام دكتر احمد على رجائى ، تهران ، 1353 .
اگر اين ترجمه را اثرى از سدهء 4 يا 5 ه . بدانيم ، آنگاه مىتوانيم گفت تقريبا همهء انواع گوناگون ترجمه در همين دو قرن پديدار شده و اين خود دليل بر تجربهء ديرپاى ايرانيان در اين زمينه بوده است . در طيف وسيعى كه انواع ترجمه دارد ، سه حالت را مىتوان برجستهترين نمونهها و سرفصلهاى آن به شمار آورد : نخست ترجمهء لفظ به لفظ است كه در آن ، ساختار زبان فارسى جلوهاى ندارد و كار مترجمان اساسا به معادليابى منحصر است . بارزترين نمونههاى آن ، همانا ترجمهء قرآن در ترجمهء و تفسير رسمى است . دوم ترجمهاى است كه در اثناى آن ، ساختمان نحوى زبان مقصد مورد عنايت و توجه مترجم است ، اما همين امر ايجاب مىكند كه متن ترجمه اندكى از متن عربى فاصله بگيرد و سبك اصلى فروگذاشته شود ، با اين همه معناى زبان مبدأ تا حدى كه توان معنايى معادلها اجازه مىدهد ، در زبان مقصد بازگو مىشود . اين نوع ترجمه آن است كه مترجمان تفسير بزرگ ، در اثناى تفاسير خود ، از آيات قرآنى عرضه كردهاند و ما نمونههاى فراوانى از آن را پيش از اين آوردهايم . در آثارى كه پس از اين بررسى مىكنيم ، خواهيم ديد كه اين شيوه ، در ترجمههاى آميخته به تفسير فراوان به كار گرفته شده . سوم ترجمهء تقريبا آزادى است كه مترجم در اثناى آن مىكوشد پيش از