كه بدون ترجمه آورده ، حذف نموده است ، از اشعار به ذكر برخى قطعات كه به گمان وى زيباتر بوده ، بسنده كرده است . نتيجهء اين تلخيص چنين است كه 235 صفحه از آغاز كتاب ابو الفتوح ، در تفسير گازر ، به 100 صفحه تقليل يافته است . نكتهء قابل توجه آنكه در تلخيص گازر ، الفاظ و عبارات ابو الفتوح بسيار بهندرت تغيير يافتهاند . با اين همه مؤلف با زيركى تمام ، چنان كرده است كه خواننده در مطالب كتاب هيچگاه احساس بريدگى و ناپيوستگى نمىكند . و چون كتاب تقريبا از مسائل اختلافى و كشمكشها و مجادلات لغتشناسان و فقيهان و عبارات مكرر عربى پيراسته شده ، ناچار هيچگاه موجب خستگى ذهن خواننده نمىشود .
اما در زمينهء ترجمه كه مورد توجه ماست ، كار گازر مىتواند از جهتى پراهميت تلقى شود و مرحوم دكتر محدث كه به اين امر عنايتى نداشته ، آن را فروگذاشته است . گازر ترجمهء مستقلى عرضه نكرده ، و شايد اساسا قصد چنين كارى را هم نداشته است . با اين همه در درون تفاسير او غالبا ترجمهء آيات - و حتى گاه به دو سه گونه - يافت مىشود . نكتهء مهم در اين ترجمهها آن است كه در بسيار جاىها ، با قالبهاى دستورى فارسى منطبقاند . اگر اين ادعا درست باشد ، آنگاه بايد گفت كه گازر ، در ميان مترجمان بزرگى كه از قرن 4 ق . تا قرن 8 معرفى كردهايم ، در شمار معدود كسانى است كه بخشى از آيات الهى را - نه به صورت معادليابى و با حفظ ساختار نحو عربى - كه به زبان فارسى روان ترجمه كرده است .
در اين ترجمهها ، گازر از سه منبع استفاده كرده است : يكى همان ترجمههاى رسمى ابو الفتوح در آغاز تفاسير است ؛ و ديگر ترجمههاى گاهبهگاه همو در درون تفاسير است ؛ و سه ديگر دانش و ذوق خود او كه باعث مىشده گاه ، كلمات و عبارتى بر ترجمههاى تفسيرگونهء خود بيفزايد . اينجا ، تنها جايى است كه شخصيت گازر اندك به روزى داشته .
روش كار او چنين است كه غالبا ( و نه هميشه ) چند جملهء كوتاه دربارهء تفسير يك بخش از آيه مىآورد و بدينسان موضوع را به آنچه پيش از آن آمده بوده پيوند مىدهد و آنگاه مىافزايد كه : پس خداوند در اينباره چنين فرمود . گاه پندارى وى هيچگاه قصد ترجمه نداشته است ، زيرا برخى جاىها در دنبال آيه ، به توضيح و تفسير بسنده
تاريخ ترجمه از عربى به فارسى ( از آغاز تا عصر صفوى ) ( فارسى ) — صفحة 228
مساهمون: آذرتاش آذرنوش
ص٢٢٨