ترتيب آنها را تغيير داده و مطالب را مبوب كرده و چند روايت هم در لابلاى آن افزوده است . « 1 »
بنابراين به گواهى علامه مجلسى و نيز گواهى چند صفحه نقل شده از رساله سعد بن عبد اللّه در بحار ، اين رساله با رساله نعمانى در معظم محتوا برابر است .
همچنين با تطبيق مقدمه تفسير على بن ابراهيم با رساله نعمانى و محكم و متشابه منسوب به سيد مرتضى روشن مىشود كه اين مقدمه با آن رسالهها خويشاوندى نزديك دارد .
حاجى نورى فرموده : مقدمه تفسير قمى خلاصهاى از همان رساله نعمانى است . « 2 »
درباره رساله محكم و متشابه سيد مرتضى ، شيخ حر عاملى و شيخ يوسف بحرانى « 3 » هر دو تصريح كردهاند كه مطالبش تماما از تفسير نعمانى گرفته شده است و بهترين گواه بر صدق اين مدعا برابر بودن صد در صد رساله محكم و متشابه چاپ شده ، با رساله نعمانى چاپ شده است .
10 - نويسنده حدس مىزند تفسير نعمانى كه در معالم العلماء به نام « تفسير القرآن لاهل البيت » ياد شده ، داراى مقدمهاى بوده كه فقط همان مقدمه به دست ما رسيده است . گواه اين حدس عبارت اوائل رساله محكم و متشابه و رساله نعمانى است كه چنين مىباشد : « قال ابو عبد اللّه محمد بن ابراهيم بن جعفر النعمانى رضى اللّه عنه فى كتابه فى تفسير القرآن حدثنا احمد بن . . . » .
ظاهر اين عبارت آن است كه نعمانى تفسيرى داشته كه مطالب منقوله در اين رسالهها از آن تفسير اخذ شده است ، نه اينكه اين رسالهها همان تفسير او باشد .
عبارت معالم العلماء اين است : « ابو عبد اللّه محمد بن ابراهيم ، له تفسير القرآن لاهل البيت عليهم السّلام » « 4 » و آنطور كه بعضى گفتهاند مقصود ، محمد بن ابراهيم نعمانى است
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، ج 92 ، ص 60 .
( 2 ) - مستدرك الوسائل ، ج 3 ، ص 365 .
( 3 ) - وسائل الشيعه ، ج 20 ، ص 39 ، لؤلؤة البحرين ، ص 322 .
( 4 ) - معالم العلماء ، ص 134 .