است كه امكان آن را از ابى نيز راهوار مىسازد ؛ 3 . مفسّران بزرگى مانند ثعلبى ، زمخشرى ، طبرسى و ابو الفتوح رازى روايت فضايل سور را در تفسير خود نقل كردهاند ؛ 4 . اگر الفاظ روايت از نظر فصاحت و بلاغت مشكل داشته و شايستگى صدور از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را نداشته باشد ، بايد متخصصان اين فن ( مانند زمخشرى و طبرسى ) بدان اشاره كرده باشند ، و حال آنكه هيچ اشارهاى بدين جهت ننمودهاند .
البته افرادى مانند ابن جوزى « 1 » و سيوطى « 2 » كه اصل اين حديث را ساختگى مىدانند ، و شهيد ثانى « 3 » و مامقانى « 4 » كه شواهدى براى ساختگى بودن آن نقل كردهاند ، هيچ كدام ابى را به ساختن حديث متهم نكردهاند . در هر صورت در اين باره نقدها و ايرادهايى شده كه برخى در نهايت به روايات « من بلغ » « 5 » براى رسيدن به ثوابها استشهاد كردهاند ؛ بدين معنا كه اگر كسى آن را به اميد پاداش بخواند ، ثواب به او داده خواهد شد ؛ اگرچه بعدها روشن شود كه حديث ساختگى بوده است .
ويژگيهاى تفسيرى صحابه
تفسير صحابه داراى ويژگيهايى بوده است كه به برخى از آنها اشارت مىرود :
1 . تفسير ، بيشتر به صورت نقل زبانى و حفظ در سينهها بوده است و در آن زمان تفسيرى تدوين نشد . « 6 » تنها برخى از صحابه داراى مصحف بودهاند ؛ از جمله مصحف امام على بن ابى طالب عليه السلام ، مصحف ابى و ابن مسعود ؛
هامش
( 1 ) . الموضوعات ، ج 1 ، ص 239 .
( 2 ) . تدريب الراوى ، ج 1 ، ص 288 .
( 3 ) . الدراية و علم مصطلح الحديث ، ص 57 .
( 4 ) . مقياس الهدايه ، ج 1 ، ص 411 .
( 5 ) . مضمون روايات « من بلغ » اين است كه به هر كسى ثواب عملى را خبر دهند و او به قصد رسيدن به آن ثواب عملى را انجام دهد ، خداوند به او آن ثواب را خواهد داد . ر . ك : محمد بن حسن حر عاملى ، وسائل الشيعه ، ج 1 ، ص 59 .
( 6 ) . محمد حسين ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 97 .