مؤلف ، حسين بن على بن احمد خزاعى رازى نيشابورى ، معروف به ابو الفتوح رازى ( تاريخ دقيق وفات ايشان در دست نيست ؛ بين 556 - 560 گفتهاند ) از دانشمندان قرن ششم هجرى است . نام ديگر اين تفسير روح الجنان و روح الجنان است كه از معروفترين تفاسير به زبان فارسى مىباشد و با نثر بسيار زيبايى به نگارش درآمده . اثر فوق در ادبيات فارسى از متون ادبى قابل ملاحظه است و چنان كه در مقدمه تفسير مىنويسد ، يكى از انگيزههاى ايشان در نگارش آن خدمت دينى به فارسى زبانان مىباشد .
اين تفسير از نظر محتوا مانند تبيان شيخ طوسى و مجمع البيان است ؛ اما از نظر شيوه عملى همانند تبيان بوده و عناوين از هم تفكيك نشده و نظمى ندارد . مؤلف هم عصر زمخشرى است ؛ اما مطالبى را احتمالا از وى استفاده كرده كه از جمله آنها حديث معروف « من مات على حبّ آل محمد مات شهيدا » است .
روش ايشان مانند تبيان روش اجتهادى است ؛ اگرچه مباحث ادبى و كلامى و در برخى مواقع نكات عرفانى و مباحثى از صوفيان « 1 » را نقل مىكند . همچنين نكات تاريخى ، فقهى و اخلاقى را نيز متذكر شده است .
شيوه عملى ايشان اين است كه نخست آيه را مطرح مىكند ؛ سپس ترجمه ، قرائت ، تعداد آيات ، مكى و مدنى بودن هر سوره ، توضيح لغات و واژگان ، بررسى نكات ادبى ، بهرهورى از آيات و روايات اهل بيت عليهم السلام و نيز اقوال صحابه و تابعان را مطرح مىكند ؛ اما اين مباحث به طور پراكنده ذيل آيات بحث شده است . با تطبيقى كه بين تبيان و اين تفسير انجام گرفت ، معلوم شد كه مطالب زيادى را از تبيان شيخ طوسى گرفته ؛ اگرچه مباحث اضافى نيز دارد .
آستان قدس رضوى اين تفسير را در بيست جلد چاپ كرده است .
هامش
( 1 ) . روض الجنان و روح الجنان ، ج 1 ، ص 282 و 404